شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٦٨ - بدأ (اعراف/ ٢٩)
است[*]، ولى بايد توجه داشت كه «بخل» منحصر به امور مالى نيست، بلكه گرفتگى در هر نوع موهبت الهى را شامل مىشود، بسيارند كسانى كه در امور مالى بخيل نيستند ولى در علم و دانش و مسائل ديگرى از اين قبيل، بخل مىورزند[**]! شايد سرّ اين تعبير در آيۀ مورد بحث آن باشد كه «بخل» غالبا از كفر سرچشمه مىگيرد، زيرا افراد بخيل، در واقع ايمان كامل به مواهب بىپايان پروردگار و وعدههاى او نسبت به نيكوكاران ندارند و فكر مىكنند كمك به ديگران آنها را بيچاره خواهد كرد.
(ج ٣٨٦/٣.)
ب د أ
بدأ: (اعراف/ ٢٩)[***]
در اصل از مادّه «بدء» گرفته شده و به معنى «آغاز كردن، ايجاد كردن ابتدائى» و در امورى است كه داراى استمرار و امتداد است به معناى آغاز آن و اولين جزء وجود آن، نه تمامى آن. «راغب» در مفردات مىگويد: مبدأ الشّىء يعنى آغاز هر چيزى كه اشياء ديگر از آن تركيب مىشود و به وجود مىآيد بنابراين، حروف، مبدأ سخن و كلام است و چوب، مبدأ و سرآغاز تخت و كرسى است و هستۀ خرما مبدأ نخل است و نيز به بزرگ مردى كه هرگاه بخواهند بزرگان را بشمارند از او آغاز مىكنند «بدء» گفته مىشود.
خداى تعالى نيز آغازكننده و پاياندهندۀ آفرينش است، يعنى او سبب مبدأ و نهايت است.
آيۀ مورد بحث مىگويد: همچنان كه خداوند شما را در آغاز پديد آورده و آفريده است
(كه بخل مىورزند و مردم را نيز به بخل دعوت مىكنند و آنچه را كه خداوند از فضل (و رحمت) خود به آنها داده كتمان مىكنند (اين عمل آنها در حقيقت از كفرشان سرچشمه گرفته)...» نساء/ ٣٧.
[*] لسان التنزيل و دائرةالمعارف قرآن مجيد (نثر طوبى).
[**] در جلد ٢١، صفحه ٤٩٦ تفسير نمونه آمده است: «بخل» گاهى با «عن» متعددى مىشود و گاه با «على» در صورت اول معنى «منع» دارد و در صورت دوم «اضرار».
[***]... كَمٰا بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ.«... (و بدانيد) همان گونه كه در آغاز شما را آفريد، بازمىگرديد» اعراف/ ٢٩