شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٠٧ - (يوسف/ ٤٢ )
شده، مفهوم جملۀ«وَ اَلنَّهٰارَ مُبْصِراً»يونس/ ٦٧. اين مىشود كه خدا «روز را بينا قرار داد» در حالى كه روز بيناكننده است نه بينا، اين يك تشبيه و مجاز زيبا از قبيل توصيف سبب به اوصاف مسبب است همان گونه كه در مورد شب نيز مىگويند «ليل نائم» يعنى «شبى كه به خواب رفته»، در حالى كه شب به خواب نمىرود، بلكه شب سبب مىشود كه مردمان به خواب روند.
و اين تفاوت تعبير كه در بيان فايدۀ شب و روز در آيه مشاهده مىشود كه در يك جا«لِتَسْكُنُوا فِيهِ»مىگويد و در جاى ديگر «مبصرا»، ممكن است اشاره به اين باشد كه هدف اصلى شب، سكونت و آرامش است، ولى هدف روشنايى روز ديدن نيست، بلكه ديدن ابزارى است براى رسيدن به مواهب حيات و بهرهگيرى از آن. (ج ٣٤٤/٨، ج ٥٦٥/١٥.)
بصل
بَصَلِهٰا:(بقره/ ٦١.)[*]
«بصل» به معنى «پياز»[**]است و فقط يكبار، آن هم به همين شكل در قرآن مجيد آمده است و يكى از روييدنيهايى است كه به اضافۀ چند چيز ديگر (بقل «سبزى»، قثّاء «خيار»، فوم «سير» و عدس) مورد درخواست بنى اسرائيل، از موسى (ع) بوده است، در حالى كه خداوند مواهب فراوانى به بنى اسرائيل ارزانى داشته بود.
آيۀ مورد بحث، چگونگى كفران و ناسپاسى آنها را در برابر اين نعمتهاى بزرگ منعكس مىكند و نشان مىدهد كه آنها چگونه مردم لجوجى بودهاند كه شايد در تمام تاريخ ديده نشده است. (ج ٢٧٧/١.)
بضع
بِضْعَ:(يوسف/ ٤٢.)[***]
در اصل به معنى «قطع» است و نيز به مقدارى از زمان گفته شده است. در اين كه چه
[*]... وَ بَصَلِهٰا...«... و پياز...» بقره/ ٦١.
[**] «راغب» گويد: گلولۀ آهنى را هم كه شباهت به پياز دارد «بصل» گويند.
[***]... فَلَبِثَ فِي اَلسِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ.«... پس يوسف چند سالى در زندان ماند» يوسف/ ٤٢.