شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦١٩ - (نساء/ ٩٨ )
(جابجايى مكانى و تغيير).
آيۀ مورد بحث دربارۀ مؤمنان سخن مىگويد كه آنان در مقابل اعمال صالحشان جاودانه در باغهاى فردوس منزل مىگزينند و ازآنجا تقاضاى نقل مكان نمىكنند(... لاٰ يَبْغُونَ عَنْهٰا حِوَلاً).
اينك ممكن است - با توجه به اين كه آنها براى هميشه در بهشت هستند و تقاضاى نقل مكان نمىكنند - اين سؤال پيش آيد كه زندگى در آنجا به صورت يكنواخت و راكد خواهد بود و اين خود عيب بزرگ آن است.
در پاسخ مىگوييم هيچ مانعى ندارد كه تحول و تكامل در همان منطقه تداوم داشته باشد، يعنى اسباب تكامل در آنجا جمع است و انسانها در پرتو اعمالى كه در اين جهان انجام دادهاند و مواهبى كه خدا در آن جهان به آنها عنايت كرده در مسير تكامل دائما پيش مىروند. (ج ٥٦٨/١٢-٥٦٩.)
حِيلَةً:(نساء/ ٩٨.)[*]
به طورى كه «راغب» در مفردات مىگويد، اين واژه از «حول» گرفته شده، ولى حرف «و» ان به «ى» تبديل شده، چرا كه حرف ما قبلش مكسور است و در مادّۀ اصلى آن معنى تغير نهفته است. «المعجم الاحصائى» نيز «حيلة» را در مادّۀ «حول» ضبط كرده[**]و آن به معنى «چاره» است[***]، زيرا شخصى در تدبير كارش به آن منتقل مىشود و آن يك نوع تغيّر و انفصال از حال اوّلى است[****]، و نيز در معناى اين واژه مىتوان گفت: چيزى است كه بهوسيلۀ آن بين يك شىء و شىء ديگر حائل شوند و يا وسيلهاى است كه بهواسطه آن به مقصود برسند.
آيات مورد بحث دربارۀ سرنوشت شوم كسانى است كه دم از اسلام مىزدند، ولى در
(نقل مكان نمىكنند» كهف/ ١٠٨.
[*]... لاٰ يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَ لاٰ يَهْتَدُونَ سَبِيلاً.«... (مگر آن مستضعفانى كه) نه چارهاى دارند و نه راهى (براى نجات از شر مشركان) مىيابند» نساء/ ٩٨.
[**] المعجم الاحصائى لالفاظ القرآن الكريم، ج ٦٨٦/٢.
[***] حيلة، در فارسى به معنى مكر و فريب (نيرنگ) آمده است.
[****] قاموس قرآن، مادّۀ «حول».