شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٢٨ - (نساء/ ٣٦ )
كرديم، منظور از آن، دورى مكانى است زيرا طبق پارهاى از روايات تا چهل خانه از چهار طرف همسايه محسوب مىشوند[١]كه در شهرهاى كوچك تقريبا تمام شهر را در بر مىگيرد (چون اگر خانۀ هر انسانى را مركز دايرهاى فرض كنيم كه شعاع آن از هر طرف چهل خانه باشد، با يك محاسبۀ ساده دربارۀ مساحت چنين دايرهاى روشن مىشود كه مجموع خانههاى اطراف آن را تقريبا پنج هزار خانه تشكيل مىدهد كه مسلما شهرهاى كوچك بيش از آن خانه ندارند).
جالب توجه اين كه قرآن در آيۀ مورد بحث، علاوه بر ذكر «همسايگان نزديك»، تصريح به حق «همسايگان دور» كرده است، زيرا كلمۀ «همسايه» معمولا مفهوم محدودى دارد و تنها همسايگان نزديك را در بر مىگيرد لذا براى توجه دادن به وسعت مفهوم آن از نظر اسلام راهى جز اين نبوده كه نامى از همسايگان دور نيز صريحا برده شود.
و نيز ممكن است منظور از همسايگان دور، همسايگان غير مسلمان باشد، زيرا حق جوار (همسايگى) در اسلام منحصر به همسايگان مسلمان نيست و غير مسلمانان را نيز شامل مىشود (مگر آنهايى كه با مسلمانان سر جنگ داشته باشند).
«حق جوار» در اسلام به قدرى اهميت دارد كه در وصاياى معروف امير مؤمنان (ع) مىخوانيم:
«آنقدر پيامبر (ص) دربارۀ آنها (همسايگان) سفارش كرد كه ما فكر كرديم شايد دستور دهد همسايگان از يكديگر ارث ببرند[٢].» (اين حديث در منابع معروف اهل تسنن نيز آمده است، در تفسير المنار و تفسير قرطبى از بخارى نيز همين مضمون از پيامبر ((ص) نقل شده است).
در حديث ديگرى از پيامبر (ص) نقل شده كه در يكى از روزها سهبار فرمود: و اللّه لا يؤمن. «به خدا سوگند چنين كسى ايمان ندارد...» يكى پرسيد چه كسى؟ پيامبر (ص) فرمود: الّذى لا يأمن جاره بوائقه. «كسى كه همسايۀ او از مزاحمت او در امان نيست![٣]».
و باز در حديث ديگرى مىخوانيم كه پيامبر (ص) فرمود:
[١]نور الثقلين، ج ٤٨٠/١.
[٢] ما زال (رسول اللّه) يوصى بهم حتّى ظننّا انّه سيورثهم.
[٣] تفسير قرطبى، ج ١٧٥٤/٣.