شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٠٥ - (بقره/ ٢٨٣ )
اميين: (جمعه/ ٢.)[*]
جمع «امّى» به معنى درس نخوانده است[**](منسوب به «امّ» [مادر] يعنى مكتبى جز مكتب دامان مادرش را نديده است) و بعضى آن را به معنى «اهل مكه» دانستهاند، زيرا «مكه» را «امّالقرى» (مادر آباديها) مىناميدند، ولى اين احتمال بعيد به نظر مىرسد، چرا كه نه پيامبر اسلام (ص) تنها مبعوث به اهل مكه بود، و نه سورۀ جمعه در مكه نازل شده است.
بعضى از مفسران نيز آن را به معنى «امت عرب» در مقابل يهود و ديگران تفسير كردهاند و آيۀ ٧٥ سورۀ «آل عمران» را شاهد بر اين معنى مىدانند كه مىگويد:
... قٰالُوا لَيْسَ عَلَيْنٰا فِي اَلْأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ...«يهود گفتند ما در برابر امّيّين (غير يهود) مسئول نيستيم». اگر اين تفسير را هم بپذيريم به خاطر آن است كه يهود خود را اهل كتاب و با سواد (درس خوانده) مىدانستند و امت عرب را بىسواد و درس نخوانده. بنابراين تفسير اول از همه مناسبتر است. (ج ١٠٦/٢٤.)
امن
«أَمِنَ»:(بقره/ ٢٨٣.)[***]
از مادّۀ «أمن» گرفته شده و به گفته «راغب» در كتاب مفردات، در اصل به معنى آرامش خاطر و آرامش نفس و از بين رفتن بيم و هراس است. واژههاى «أمن»، «أمانة» و «أمان» هر سه مصدرند.
[*]هُوَ اَلَّذِي بَعَثَ فِي اَلْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آيٰاتِهِ...«او كسى است كه در ميان جمعيت درس نخوانده رسولى از خودشان بر انگيخت تا آياتش را بر آنها بخواند...» جمعه/ ٢.
(**) دربارۀ كلمۀ «امّىّ» در همين بخش به طور مفصل بحث كرديم، ضمنا در جلدهاى ١ و ٢ به ترتيب صفحات ٣١٧ و ٣٥٣ «تفسير نمونه» درباره «اميّون» و امّيّين» كه جمع «امّى» است، بحث شده است.
[***]... فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضاً فَلْيُؤَدِّ اَلَّذِي اُؤْتُمِنَ أَمٰانَتَهُ...«... و اگر به يكديگر اطمينان (كامل) داشته باشيد (گروگان لازم نيست) و بايد كسى كه امين شمرده شده (و بدون گروگان چيزى از ديگرى گرفته) امانت (و بدهى خود را به موقع) بپردازد...» بقره/ ٢٨٣.