شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٢٢ - حَوايا (انعام/ ١٤٦ )
و اما جمعى از مفسران، «تحويل» را در اين آيه به معنى «نقل مكان عذاب» تفسير كردهاند به اين معنى كه خداوند، مجازاتش را از كسى بردارد و بر ديگرى بگذارد، با اين كه اين تفسير با آيۀ مورد بحث مناسب به نظر نمىرسد، سخن از اين نيست كه كسى را به جاى ديگرى مجازات كنند، بلكه سخن از اين است كه مجازات كم و زياد و تغيير و تبديل پيدا نمىكند، گويا اين مفسران مادّۀ «تحوّل» را با «تحويل» اشتباه كردهاند[١].
(ج ١٦٢/١٢-١٦٣، ج ٢٩٥/١٨ تا ٢٩٧.)
ح و ى
حَوايا: (انعام/ ١٤٦.)[*]
جمع «حاويه» (بر وزن زاويه) به معنى مجموعۀ محتويات شكم حيوان است كه به صورت يك كره مىباشد و امعاء در درون آن قرار گرفته است.
بعضى «حوايا» را جمع «حويّة» به معنى «رودهها» مىدانند[**]و نيز در لغت آمده است كه به هر چيز گرد نيز «حويّه» گفته شده و «حواية» به معنى «گرد آوردن» است[***]و چون روده در شكم جمع شده و مستدير است لذا به آن «حويّه» و «حوايا» گفتهاند[****].
نظر ديگرى از صاحب صحاح اللّغة ابراز شده و آن اين است كه: «حوايا» جمع «حويّه» است، و جمع «حاويه»، «حواوى» است نه «حوايا». و بيضاوى دراينباره گفته
[١]در بعضى از متون لغت، مانند «مجمع البحرين» چنين آمده است: التّحويل: تصيير الشّىء على خلاف ما كان، و التّحول: التّنقل من موضع الى موضع. ترجمه: «تحويل: برگردانيدن چيزى است برخلاف آنچه بوده، و تحوّل: انتقال چيزى از جايى به جاى ديگر است».
[*]... وَ مِنَ اَلْبَقَرِ وَ اَلْغَنَمِ حَرَّمْنٰا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمٰا إِلاّٰ مٰا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمٰا أَوِ اَلْحَوٰايٰا أَوْ مَا اِخْتَلَطَ بِعَظْمٍ...«و (بر يهوديان) از گاو و گوسفند، پيه و چربى شان را تحريم كرديم، مگر چربيهايى كه بر پشت اينها قرار دارد و يا در لابلاى امعاء و دو طرف پهلوها و يا آنها كه با استخوان آميخته است...» انعام/ ١٤٦.
[**] مفردات، راغب، مادّۀ «حوى».
[***] فرهنگ لاروس، ج ٨٧٦/١.
(****) قاموس قرآن، ماده «حوى».