شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١١٨ - انسان در قرآن كريم (يونس/ ١٢ )
نكوهيده و مذمومى براى او ذكر شده است.
مثلا در آيۀ مورد بحث (يونس/ ١٢.)، انسان به عنوان يك موجود فراموشكار و حقنشناس معرفى شده است.
در جاى ديگر به عنوان يك موجود ضعيف:«خُلِقَ اَلْإِنْسٰانُ ضَعِيفاً»نساء/ ٢٨. و در جاى ديگر به عنوان يك موجود ستمگر و كفرانكننده:«إِنَّ اَلْإِنْسٰانَ لَظَلُومٌ كَفّٰارٌ»ابراهيم/ ٣٤. و در جاى ديگر انسان را بخيل:«وَ كٰانَ اَلْإِنْسٰانُ قَتُوراً»اسراء/ ١٠٠. و در مورد ديگر، موجودى عجول:«وَ كٰانَ اَلْإِنْسٰانُ عَجُولاً»اسراء/ ١١. و در جاى ديگر كفور و كفرانكننده:«وَ كٰانَ اَلْإِنْسٰانُ كَفُوراً»اسراء/ ٦٧. و در مورد ديگر موجودى پرخاشگر:«كٰانَ اَلْإِنْسٰانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلاً»كهف/ ٥٤. و در جاى ديگر ظلوم و جهول:«إِنَّهُ كٰانَ ظَلُوماً جَهُولاً»احزاب/ ٧٢. و در جاى ديگر كفور مبين و كفرانكنندۀ آشكار:«إِنَّ اَلْإِنْسٰانَ لَكَفُورٌ مُبِينٌ»زخرف/ ١٥. و در مورد ديگر موجودى كمظرفيت و دمدمىمزاج كه هنگام نعمت بخيل و به هنگام بلا پرجزع است:
«إِنَّ اَلْإِنْسٰانَ خُلِقَ هَلُوعاً، إِذٰا مَسَّهُ اَلشَّرُّ جَزُوعاً، وَ إِذٰا مَسَّهُ اَلْخَيْرُ مَنُوعاً»معارج/ ١٩ و ٢٠ و ٢١.
و در جاى ديگر مغرور حتى در برابر خدا:«يٰا أَيُّهَا اَلْإِنْسٰانُ مٰا غَرَّكَ بِرَبِّكَ اَلْكَرِيمِ»انفطار/ ٦. و در مورد ديگر موجودى كه به هنگام نعمت طغيان مىكند:«إِنَّ اَلْإِنْسٰانَ لَيَطْغىٰ، أَنْ رَآهُ اِسْتَغْنىٰ»علق/ ٦ و ٧.
به اين ترتيب مىبينيم «انسان» در قرآن مجيد به عنوان موجودى كه داراى جنبههاى منفى فراوان و نقطههاى ضعف متعددى است معرفى شده است.
آيا اين همان انسانى است كه خدا او را در: «احسن تقويم» و «بهترين ساختمان» آفريده است؟:«لَقَدْ خَلَقْنَا اَلْإِنْسٰانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ»تين/ ٤.
و نيز آيا اين همان انسانى است كه خدا معلم او بوده و آنچه را نمىدانسته است به وى آموخته است؟:«عَلَّمَ اَلْإِنْسٰانَ مٰا لَمْ يَعْلَمْ»علق/ ٥. و آيا اين همان انسانى است كه خدا بيان به او آموخته:«خَلَقَ اَلْإِنْسٰانَ، عَلَّمَهُ اَلْبَيٰانَ»رحمان/ ٣.
و بالاخره آيا اين همان انسانى است كه خدا او را در مسير پروردگار به سعى و تلاش واداشته:«يٰا أَيُّهَا اَلْإِنْسٰانُ إِنَّكَ كٰادِحٌ إِلىٰ رَبِّكَ كَدْحاً...»انشقاق/ ٦.
بايد ديد اينها چه انسانهايى هستند كه باآنهمه كرامت و محبت الهى اينهمه نقاط