شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٨٠ - اله
اله
اللّه (من اعلام القرآن) اسم خاص براى خداوند است، در اين كلمه به تمام صفات جلال و جمال او اشاره شده و بههمينجهت آن اسم اعظم الهى ناميده شده است.
اين نام جز بر خدا اطلاق نمىشود[*]، در حالى كه نامهاى ديگر خداوند معمولا اشاره به يكى از صفات جمال و جلال اوست مانند عالم و خالق و رازق، و غالباً به غير او نيز اطلاق مىشود (مانند رحيم و كريم و عالم و قادر...) با اين حال ريشۀ آن معنى وصفى دارد و در اصل مشتق از «وله» به معنى «تحير» است، چرا كه عقلها در ذات پاك او حيران است، چنان كه در حديثى از امير مؤمنان على (ع) آمده است:
اللّه معناه المعبود الّذى يأله فيه الخلق، و يئوله اليه، و اللّه هو المستور عن درك الابصار، المحجوب عن الاوهام و الخطرات[١]. «اللّه مفهومش، معبودى است كه خلق در او حيرانند و به او عشق مىورزند، اللّه همان كسى است كه از درك چشمها مستور است و از افكار و عقول خلق محجوب».
گاه نيز آن را از ريشۀ «الاهة» (بر وزن و به معنى عبادت) دانستهاند و در اصل «الاله» است[**]، به معنى «تنها معبود به حق»، ولى همان گونه كه گفتيم ريشۀ آن هرچه باشد بعداً به صورت «اسم خاص» در آمده و به آن ذات جامع جميع اوصاف كماليه و خالى
(*)حتى مشركان جاهليت، خالق و آفريدگار را «اللّه» مىدانستند، ولى تدبير و تصرف را براى بتها قائل بودند! «رك: تفسير نمونه ج ١٥١/٥.»
(١) بحار الانوار، ج ٢٢٢/٣.
[**] لسان العرب دربارۀ اصل كلمۀ «اللّه» چنين مىگويد: «اللّه»: در اصل «الاه» بوده، الف و لام تعريف برآن وارد شده و «الاله» شده است، سپس عرب همزه را به علت سنگينى در تلفظ حذف كرده است، وقتى همزه حذف شد كسره آن را به لام تعريف دادند، به صورت «اللاه» در آمد و سپس لام تعريف را حركت دادند دو لام متحرّك در كنار هم قرار گرفتند، اوّلى را در دوّمى ادغام كردند، «اللّه» شده است. «لسان العرب، ج ٤٦٧/١٣.».