شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٦٢ - خاتم چيست؟ (سور١٧٢٨ احزاب، آي١٧٢٨ ٤٠ )
شده، و از آنجا كه اين كار (مهر زدن) در خاتمه و پايان قرار مىگيرد نام «خاتم» بر وسيلۀ آن گذارده شده است.
و اگر مىبينيم يكى از معانى «خاتم» انگشتر است آن نيز به خاطر همين است كه نقش مهرها را معمولا روى انگشترهايشان مىكندند و بهوسيلۀ انگشتر نامهها را مهر مىكردند، لذا در حالات پيامبر (ص) و ائمه هدى (ع) و شخصيّتهاى ديگر از جمله مسائلى كه مطرح مىشود نقش خاتم آنهاست.
مرحوم «كلينى» در «كافى» از امام صادق (ع) چنين نقل مىكند:
انّ خاتم رسول اللّه كان من فضّة نقشه محمّد رسول اللّه (ص) «انگشتر پيامبر (ص) از نقره بود و نقش آن محمّد رسول اللّه بود[١]».
در بعضى از تواريخ آمده است كه يكى از حوادث سال ششم هجرى اين بود كه پيامبر (ص) انگشتر نقشدارى براى خود انتخاب فرمود و اين به خاطر آن بود كه به او عرض كردند پادشاهان نامههاى بدون مهر را نمىخوانند[٢].
در كتاب «طبقات» نيز آمده است هنگامى كه پيامبر گرامى اسلام تصميم گرفت دعوت خود را گسترش دهد و به پادشاهان و سلاطين روى زمين نامه بنويسد، دستور داد انگشترى برايش ساختند كه روى آن «محمّد رسول اللّه» حك شده بود و نامههاى خود را با آن مهر مىكرد[٣].
با اين بيان بخوبى روشن مىشود كه «خاتم» گرچه امروز به انگشتر تزيينى نيز اطلاق مىشود، ولى ريشۀ اصلى آن از ختم به معنى «پايان» گرفته شده است و در آن روز به انگشترهايى مىگفتند كه با آن نامهها را مهر مىكردند.
بعلاوه اين ماده در قرآن مجيد در موارد متعددى به كار رفته و در همه جا به معنى «پايان دادن و مهر نهادن» است، مانند:اَلْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلىٰ أَفْوٰاهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنٰا أَيْدِيهِمْ...«امروز - روز قيامت - مهر بر دهانشان مىنهيم و دستهاى آنها با ما سخن مىگويد» يس/ ٦٥.
خَتَمَ اَللّٰهُ عَلىٰ قُلُوبِهِمْ وَ عَلىٰ سَمْعِهِمْ وَ عَلىٰ أَبْصٰارِهِمْ غِشٰاوَةٌ...«خداوند بر دلها و گوشهاى آنها (منافقان) مهر نهاده (به گونهاى كه هيچ حقيقتى در آن نفوذ نمىكند) و بر
[١]اين خبر را «بيهقى» در «سنن»، جلد ١٠، صفحه ١٢٨، آورده است.
[٢] سفينة البحار، ج ٣٨٦/١.
[٣] طبقات كبرى، ج ٢٥٨/١.