شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٣٦ - خليل (نساء/ ١٢٥ )
همچنين پيوند دوستى مادى با هركس و به هر صورت نمىتواند در آنجا رهايىبخش باشد (توجه داشته باشيد همانطور كه گفتيم، خلال و خلّة به معنى «دوستى» است).
و به تعبير ساده مردم در زندگى اين دنيا براى نجات از چنگال مجازاتها غالبا يا متوسّل به پول مىشوند و يا به پارتى، يعنى از طريق «رشوهها» و «رابطهها» براى خنثى كردن مجازاتها دست به كار مىشوند.
اگر چنين تصور كنند كه در آنجا نيز چنين برنامههايى امكانپذير است دليل بر بىخبرى و نهايت نادانى آنهاست.
و از اين جا روشن مىشود كه نفى وجود خلّة و دوستى در آيۀ يادشده، هيچگونه منافاتى با دوستى مؤمنان با يكديگر در عالم قيامت كه در بعضى از آيات به آن تصريح شده ندارد، چرا كه آن يك دوستى و مودّت معنوى است در سايۀ ايمان. (ج ٣٥٣/١٠-٣٥٤.)
خليل: (نساء/ ١٢٥.)[*]
جمع آن «اخلاّ» و «خلاّن» است و ممكن است از مادّۀ «خلّة» (جمع آن خلل) به معنى «دوستى خالص»[**]و يا از مادّۀ «خلّة» (جمع آن خلال و خلل) به معناى: «نياز و احتياج» (درويشى و حاجت) بوده باشد و در اين كه كداميك از اين دو معنى به مفهوم آيۀ مورد بحث نزديكتر است، در ميان مفسران گفتگوست. جمعى معتقدند كه معنى دوم نزديكتر به حقيقت آيه مىباشد، زيرا ابراهيم به خوبى احساس مىكرد كه در همه چيز بدون استثنا نيازمند به پروردگار است، ولى از آنجا كه آيه مىگويد «خداوند ابراهيم را به دوستى خود انتخاب كرد» و خدا اين مقام را به ابراهيم داد استفاده مىشود كه منظور همان معنى دوستى است، زيرا اگر بگوييم خداوند ابراهيم را به عنوان دوست خود انتخاب كرد بسيار مناسب به نظر مىرسد تا اين كه بگوييم خداوند ابراهيم را نيازمند خود انتخاب كرد، بعلاوه نيازمندى مخلوقات خدا اختصاص به ابراهيم ندارد[***]. (ج ١٤٥/٤.)
[*]... وَ اِتَّخَذَ اَللّٰهُ إِبْرٰاهِيمَ خَلِيلاً.نساء/ ١٢٥.
(**) يكى از معانى «خليل»، دوست خاص و صميمى است كه طرف مشورت انسان قرار مىگيرد. (نمونه، ج ٧١/١٥.)
(***) احاديثى در اين زمينه وارد شده است به تفسير نمونه، جلد چهارم، صفحه ١٤٦ مراجعه فرماييد.