شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٠٧ - (انفال/ ٦٧)
ثخن
يُثْخِنَ:(انفال/ ٦٧)[*]
از مادۀ «ثخن» (بر وزن شكن) در اصل به معنى «ضخامت و غلظت و صلابت و سنگينى» آمده است، سپس به همين مناسبت به پيروزى و غلبۀ آشكار و قوت و قدرت و تسلط كامل بر دشمن اطلاق شده است.
گروهى از مفسران«... حَتّٰى يُثْخِنَ فِي اَلْأَرْضِ»را به معنى مبالغه و شدت در كشتار دشمن گرفتهاند و مىگويند معنى اين جمله اين است كه گرفتن اسيران جنگى بايد بعد از كشتن فراوان دشمن باشد، ولى با توجه به كلمۀ «فى الارض» (در زمين) و با توجه به ريشۀ اين لغت كه به معنى شدت و غلظت است، روشن مىشود كه معنى اصلى جمله چنين نيست، بلكه منظور اصلى تفوق كامل بر دشمن و نشان دادن قوت و قدرت و محكم كردن سيطرۀ خود بر منطقه است.
ولى ازآنجا كه گاهى درهم كوبيدن و كشتار دشمن سبب تحكيم موقعيت مسلمانان مىشود يكى از مصاديق از جمله در شرايط خاصى، كشتار دشمن مىتواند بوده باشد، نه مفهوم اصلى جمله!.
به هر حال آيه مورد بحث (انفال/ ٦٧) مسلمانان را توجه به يك نكته حساس جنگى مىدهد و آن اين كه هيچگاه مسلمانان پيش از شكست كامل دشمن نبايد به فكر گرفتن اسير باشند، زيرا چنان كه از پارهاى از روايات استفاده مىشود، بعضى از مسلمانان تازهكار در ميدان «بدر» سعى داشتند دشمن را تا ممكن است اسير كنند، براى اين كه طبق معمول جنگهاى آن روز، پس از خاتمه جنگ، مبلغ قابل ملاحظهاى به نام ««فديه» يا «فداء» مىگرفتند و اسيران را در مقابل آن آزاد مىكردند.
اين كار ممكن است بعضى از مواقع كار خوبى محسوب شود، ولى قبل از اطمينان كامل از شكست دشمن كار خطرناكى است، زيرا مشغول شدن به گرفتن اسيران و بستن
[*]مٰا كٰانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرىٰ حَتّٰى يُثْخِنَ فِي اَلْأَرْضِ...«هيچ پيامبرى حق ندارد، اسيرانى (از دشمن) بگيرد تا كاملا بر آنها پيروز شود (و جاى پاى خود را در زمين محكم كند)...» انفال/ ٦٧.