شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٤ - ازر (طه/ ٣١ )
احتمال با ظاهر آيه فوق كه مىگويد پدرش آزر بود بههيچوجه سازگار نيست، مگر اين كه جمله يا كلمهاى در تقدير بگيريم كه آن هم برخلاف ظاهر است.
٢) قرآن مجيد مىگويد: مسلمانان حق ندارند براى مشركان استغفار كنند اگرچه بستگان و نزديكان آنها بوده باشند، سپس براى اين كه كسى استغفار ابراهيم را دربارۀ آزر دستاويز قرار ندهد، چنين مىگويد:
وَ مٰا كٰانَ اِسْتِغْفٰارُ إِبْرٰاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلاّٰ عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهٰا إِيّٰاهُ فَلَمّٰا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلّٰهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ...«استغفار ابراهيم براى پدرش (عمويش، آزر) فقط به خاطر وعدهاى بود كه به او داده بود (آنجا كه گفت:... سأستغفر لك ربّى: «به زودى براى تو استغفار خواهم كرد» مريم/ ٤٧ - به اميد اين كه با اين وعده دلگرم شود و از بتپرستى برگردد) اما هنگامى كه بر او محقق شد كه دشمن خداست (و او در راه بتپرستى مصمم و لجوج است) از او بيزارى جست.» توبه/ ١١٤.
از اين آيه به خوبى استفاده مىشود كه ابراهيم بعد از مأيوس شدن از آزر، ديگر هيچگاه براى او طلب آمرزش نكرد و شايسته هم نبود چنين كند، و تمام قرائن نشان مىدهد اين جريان در دوران جوانى ابراهيم و زمانى بود كه در شهر بابل مىزيست و با بتپرستان مبارزه داشت.
ولى آيات ديگر قرآن نشان مىدهد كه ابراهيم در اواخر عمر خود و پس از پايان بناى كعبه براى پدرش طلب آمرزش كرد (البته در اين آيات چنان كه خواهد آمد از پدر تعبير به «اب» نشده، بلكه تعبير به والد كه صريحاً مفهوم پدر را مىرساند، شده است). آنجا كه مىفرمايد:
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ اَلَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى اَلْكِبَرِ إِسْمٰاعِيلَ وَ إِسْحٰاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ اَلدُّعٰاءِ...رَبَّنَا اِغْفِرْ لِي وَ لِوٰالِدَيَّ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ اَلْحِسٰابُ.«سپاس خداى را كه در پيرى به من اسماعيل و اسحاق را عطا فرمود (و درخواست مرا اجابت كرد) پروردگارا! من و پدر و مادرم و مؤمنان را در روز رستاخيز بيامرز» ابراهيم/ ٣٩ و ٤١.
از انضمام اين آيه به آيه سورۀ توبه[*]كه مسلمانان را از استغفار براى مشركان بر حذر
[*]مٰا كٰانَ لِلنَّبِيِّ وَ اَلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَ لَوْ كٰانُوا أُولِي قُرْبىٰ...«پيغمبر و گرويدگان به او نبايد براى مشركان هرچند خويشان آنها باشند از خدا آمرزش طلبند (و رقّت به حال آنها كنند) توبه/ ١١٣.