شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٣٣ - خلاق (بقره/ ١٠٢ )
همچون صورت پرنده به اذن من خلق مىكردى...»[*](ج ٢٠٨/١٤ تا ٢١٠.) اختلاق: (ص/ ٠٧)[**]از مادّۀ «خلق» در اصل به معنى «ابداع چيزى بدون سابقه» است[***]سپس اين كلمه به «دروغ» نيز اطلاق شده، چرا كه دروغگو در بسيارى از مواقع مطالب بىسابقهاى را مطرح مىكند.
آيۀ مورد بحث دربارۀ سخنان سران بتپرستان است كه گفتند:
«ما هرگز چنين چيزى را (اين كه فقط يك خدا را پرستش كنيم) از پدران خود نشنيدهايم، اين فقط يك دروغ و كذب است!»إِنْ هٰذٰا إِلاَّ اِخْتِلاٰقٌ.
آنها با اين سخنان مىخواستند روحيۀ متزلزل پيروان خود را تقويت كنند و از سقوط هرچه بيشتر اعتقاداتشان جلوگيرى به عمل آورند.
بنابراين منظور از «اختلاق» در آيه (از نظر بتپرستان) اين است كه ادعاى توحيد ادعاى نوظهور و بىسابقهاى است كه محمّد (ص) آن را مطرح كرده و در ميان ما و پيشينيانمان كاملا ناشناخته بوده است! (ج ٢١٩/١٩.)
خلاق: (بقره/ ١٠٢.)[****]
در اصل به معنى «خلق و خوى نيك» است كه انسان اكتساب مىكند و گاه به معنى «نصيب و بهره» نيز آمده است و در آيۀ مورد بحث به همين معنى مىباشد.
«راغب» در «مفردات» مىگويد: از ريشۀ «خلق» گرفته شده است (گويا به اين جهت كه انسان بهرههاى خود را متناسب خلق و خوى خود در اين جهان دريافت مىدارد).
(*)در جلد ٦ صفحه ٢٠٦ تفسير نمونه، شرحى زير عنوان «خلق و امر» در ذيل آيۀ ٥٤ سورۀ اعراف آمده است.
[**]مٰا سَمِعْنٰا بِهٰذٰا فِي اَلْمِلَّةِ اَلْآخِرَةِ إِنْ هٰذٰا إِلاَّ اِخْتِلاٰقٌ.ص/ ٧.
[***] بعضى از مفسران، اختلاق را از مادّۀ «خلق» به معنى «بر بافتن و از پيش خود ساختن و دروغ گفتن» مىدانند. (ارب - مجمع - الميزان) به نقل از تبيين اللغات لتبيان الآيات.
[****]... وَ لَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اِشْتَرٰاهُ مٰا لَهُ فِي اَلْآخِرَةِ مِنْ خَلاٰقٍ...«... و مسلّما مىدانستند هركسى خريدار اين گونه متاع باشد بهرهاى در آخرت نخواهد داشت...» بقره/ ١٠٢.