شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٨٣ - (نحل/ ٣٧ )
«راغب» در مفردات مىگويد: واژۀ «حرز» و «حرس» در معنى به هم نزديكند، همانطور كه لفظشان به هم نزديك است، ولى «حرز» بيشتر براى نگاهبانى پول و مال به كار مىرود و «حرس» براى نگاهبانى مكانها.
آيۀ مورد بحث، ادامۀ سخنان مؤمنان جن است كه به هنگام تبليغ قوم خود بيان داشتند و از طرق مختلف آنها را بهسوى اسلام و قرآن دعوت كردند و اينك به يكى از نشانههاى صدق گفتار خود كه در جهان طبيعت براى همۀ جنّيان قابل درك است اشاره مىكنند و مىگويند: «ما آسمانها را جستجو كرديم و همه را پر از نگهبانان و محافظان قوى (و سخت كوش) و تيرهاى شهب يافتيم» جن/ ٨. (ج ١١١/٢٥ و مفردات)
ح ر ص
تَحْرِصْ:(نحل/ ٣٧.)[*]
از مادّۀ «حرص» و حرص در لغت به معنى «شدّت علاقه به چيزى يا طلب كردن چيزى با جديّت و كوشش» است.
آيۀ مورد بحث ضمن دلدارى به پيامبر اكرم (ص) تأكيد مىكند كه سرانجام مشركان و مستكبران گمراه و لجوج به جايى مىرسد كه «هر قدر بر هدايت آنها حريص باشى و تلاش كنى فايدهاى ندارد، زيرا خداوند كسى را كه گمراه كرد هدايت نمىكند و ياورانى نخواهند داشت» نحل/ ٣٧.
بديهى است اين جمله در حق همۀ منحرفان نيست، زيرا وظيفۀ پيامبر (ص) تبليغ و هدايت است و مىدانيم و تاريخ نيز گواهى مىدهد كه اين تبليغ و هدايت در مورد بسيارى از گمراهان اثر مىگذارد و به آيين حق مىپيوندند و عاشقانه از آن دفاع مىكنند.
بنابراين جملۀ فوق مخصوص آن گروه است كه خيرهسرى و لجاجت را بهحدّاعلا رساندهاند و آنچنان در استكبار و غرور و غفلت و گناه غرقند كه ديگر درهاى هدايت به روى آنها گشوده نخواهد شد، اينها هستند كه هرچند پيامبر (ص) براى هدايت آنها بكوشد نتيجهاى ندارد، زيرا به سبب اعمالشان آنچنان گمراه شدهاند كه ديگر قابل هدايت
[*]إِنْ تَحْرِصْ عَلىٰ هُدٰاهُمْ فَإِنَّ اَللّٰهَ لاٰ يَهْدِي مَنْ يُضِلُّ وَ مٰا لَهُمْ مِنْ نٰاصِرِينَ.نحل/ ٣٧.