شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٤٥ - (آل عمران/ ٧٦ )
آزمايش بهوسيلۀ نعمت و بلا
امتحانات الهى هميشه بهوسيلۀ حوادث سخت و ناگوار نيست، بلكه گاه خدا بندگانش را با وفور نعمت و كاميابيها آزمايش مىكند، چنان كه قرآن مىگويد:
... وَ نَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَ اَلْخَيْرِ فِتْنَةً...«... ما شما را بهوسيلۀ بديها و خوبيها امتحان مىكنيم...» انبياء/ ٣٥. و در جاى ديگر از قول سليمان (ع) مىخوانيم:
... هٰذٰا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَ أَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ...«... (سليمان گفت) اين (توانايى) از فضل پروردگار من است، او مىخواهد مرا آزمايش كند كه من در برابر اين نعمت شكرگزارى مىكنم يا كفران؟!...» نمل/ ٤٠. (ج ٥٣٣/١ و ٥٣٤.)
بلاء: (انفال/ ١٧.)[*]
به معناى «آزمايش كردن» است[**]، منتها گاهى بهوسيله نعمتهاست كه آن را «بلاء حسن» مىگويند و گاهى بهوسيله مصيبتها و مجازاتهاست كه به آن «بلاء سىء» گفته مىشود، چنان كه دربارۀ بنى اسرائيل مىخوانيم:
... وَ بَلَوْنٰاهُمْ بِالْحَسَنٰاتِ وَ اَلسَّيِّئٰاتِ...«آنها را بهوسيله نعمتها و مصائب آزموديم» اعراف/ ١٦٨. (ج ١١٦/٧.)
بلى
بَلىٰ:(آل عمران/ ٧٦.)[***]
[*]... وَ لِيُبْلِيَ اَلْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلاٰءً حَسَناً...«... و خدا مىخواست مؤمنان را به اين وسيله به خوبى بيازمايد...» انفال/ ١٧.
[**] «بلاء» در اصل به معنى «كهنگى و فرسودگى» است، سپس به آزمايش كردن، بلاء گفته شده، زيرا هر چيزى براثر آزمايشهاى متعدد حالت كهنگى به خود مىگيرد، به غم و اندوه نيز بلاء مىگويند، چرا كه جسم و روح انسان را فرسوده مىكند، تكاليف و مسئوليتها نيز بلاء نام دارد، چرا كه آنها نيز بر جسم و جان انسان سنگينى دارند، و ازآنجا كه آزمايش گاهى با نعمت است و گاهى با مصيبت، اين واژه به معنى نعمت و گاه به معنى مصيبت آمده است. (نمونه، ج ٢٤٨/١.)
[***]بَلىٰ مَنْ أَوْفىٰ بِعَهْدِهِ وَ اِتَّقىٰ...«آرى، كسى كه به پيمان خود وفا كند و پرهيزگارى پيشه نمايد (خدا