شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٤ - اجاج (واقعه/ ٧٠ )
آثِمٌ قَلْبُهُ: (بقره/ ٢٨٣.)[*]
آيۀ مورد بحث دربارۀ كتمان شهادت است، ازآنجا كه كتمان شهادت و امتناع از اظهار آن، بهوسيله دل و قلب انجام مىگيرد براى تأكيد بيشتر نسبت گناه را به قلب داده است و مىفرمايد: «قلب او گناهكار است» (ج ٢٩٠/٢.)
ا ج ج
اجاج: (واقعه/ ٧٠.)[**]
از ماده «اجّ» (بر وزن حجّ) در اصل از «اجيج» آتش يعنى برافروختگى و سوزندگى آن گرفته شده است و به آبهايى كه به خاطر شورى يا تلخى و حرارت دهان را مىسوزاند، «اجاج» مىگويند.
اين سخن را با حديثى از پيغمبر اكرم (ص) پايان مىدهيم. در اين حديث مىخوانيم:
انّ النّبى كان اذا شرب الماء قال: الحمد للّه الذى سقانا عذبا فراتا برحمته و لم يجعله ملحا اجاجا بذنوبنا![***]«هنگامى كه حضرت آب مىنوشيد، مىفرمود: حمد براى خداوندى است كه به رحمتش ما را از آب شيرين و گوارا سيراب كرد و آن را به سبب گناهانمان شور و تلخ قرار نداد!» (ج ٢٥٦/٢٣.)
[*]...وَ لاٰ تَكْتُمُوا اَلشَّهٰادَةَ وَ مَنْ يَكْتُمْهٰا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ... «... و شهادت را كتمان نكنيد و هركس آن را كتمان كند، قلبش گناهكار است...» بقره/ ٢٨٣.
[**]لَوْ نَشٰاءُ جَعَلْنٰاهُ أُجٰاجاً فَلَوْ لاٰ تَشْكُرُونَ.«هرگاه بخواهيم اين آب گوارا را، تلخ و شور قرار مىدهيم، پس چرا شكر نمىكنيد؟» واقعه/ ٧٠. در جملۀ:«لَوْ نَشٰاءُ جَعَلْنٰاهُ»لام حذف شده و در تقدير چنين است«لَوْ نَشٰاءُ لَجَعَلْنٰاهُ».
(***) در اين حديث «عذب» به معنى گوارا و پاكيزه و خنك، و «فرات» به معنى خوشطعم و خوشگوار است. «ملح» به معنى شور و «اجاج» به معنى تلخ و گرم است (بنابراين ملح و اجاج نقطه مقابل عذب و فرات است) همچنان كه در آيه كريمه آمده است:وَ هُوَ اَلَّذِي مَرَجَ اَلْبَحْرَيْنِ هٰذٰا عَذْبٌ فُرٰاتٌ وَ هٰذٰا مِلْحٌ أُجٰاجٌ...«و او كسى است كه دو دريا را در كنار هم قرار داد يكى گوارا و شيرين و ديگرى شور و تلخ...» فرقان/ ٥٣. (نمونه، ج ١٢٣/١٥.)