شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٩٣ - جناح (حجر/ ٨٨)
اين احتمال نيز در تفسير جملۀ بالا وجود دارد كه اگر آنها (دشمنان) بهسوى صلح پروبال بگشايند تو هم بهسوى آن پروبال بگشاى. (ج ٢٣٠/٧.)
جناح: (حجر/ ٨٨)[*]
به فتح اول، در اصل به معنى «بال پرندگان» است، ولى گاهى به دو طرف چيزى، دو جناح گفته مىشود مانند دو جناح كشتى، دو جناح لشكر و امثال آن[**].
آيۀ مورد بحث دستورى است به پيامبر (ص) درزمينۀ تواضع و فروتنى و نرمش در برابر مؤمنان[١]، و مىفرمايد:
«بالهاى خود را براى مؤمنان بگستر و پايين بياور»(وَ اِخْفِضْ جَنٰاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ).
اين تعبير كنايۀ زيبايى از تواضع و محبت و ملاطفت است، همان گونه كه پرندگان به هنگامى كه مىخواهند نسبت به جوجههاى خود اظهار محبت كنند آنها را زير بالوپر خود مىگيرند و هيجانانگيزترين صحنه عاطفى را مجسم مىسازند، آنها را در مقابل حوادث و دشمنان حفظ مىكنند و از پراكندگى نگه مىدارند! كلمۀ «جناح» علاوه بر معانى فوق، در مورد انسان نيز به «دست و بغل (زير بغل) و بازو، و پهلو» اطلاق شده است[***]، مثلا در آيۀ ٢٢ سورۀ طه[****]دربارۀ دومين معجزه موسى
[*]... وَ اِخْفِضْ جَنٰاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ.حجر/ ٨٨.
[**] قاموس قرآن، مادّه «جنح».
[١] در آيات قرآن كرارا به پيامبر (ص) توصيه شده است كه نسبت به مؤمنان متواضع، مهربان و نرم و ملايم باشد، اين منحصر به پيامبر اسلام نيست، هركس در شعاع وسيع يا محدودى وظيفۀ رهبرى را بر دوش دارد اين اصل را كه از اصول اساسى مديريت صحيح است بايد به كار بندد، چرا كه سرمايۀ بزرگ يك رهبر، محبت و پيوند معنوى پيروانش با اوست، و اين بدون تواضع و خوشرويى و خيرخواهى حاصل نمىشود، هميشه خشونت و قساوت رهبران، عامل مهمّ تفرقه و پراكندگى مردم از گرد آنان است. امير مؤمنان على (ع) در نامۀ خود به محمد بن ابى بكر چنين مىفرمايد: فاخفض لهم جناحك، و ألن لهم جانبك، و ابسط لهم وجهك و آس بينهم فى اللحظة و النظرة... «بالهاى خود را براى آنها فرود آر (متواضع باش)، و در برابر آنها نرمش كن، و چهرۀ خود را گشاده دار، و ميان آنان حتّى در نگاه كردن مساوات كن». نهج البلاغه، نامۀ ٢٧.
[***] فرهنگ لاروس، ج ٧٦٨/١.
[****]وَ اُضْمُمْ يَدَكَ إِلىٰ جَنٰاحِكَ تَخْرُجْ بَيْضٰاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ آيَةً أُخْرىٰ.طه/ ٢٢.