شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٩٧ - (مائده/ ٣ )
جنف
جنف: (بقره/ ١٨٢.)[*]
بر وزن «كنف» به معنى «انحراف از حق و تمايل يكجانبه» است.[**]
آيۀ مورد بحث اشاره به انحرافاتى است كه ناآگاهانه دامنگير وصيتكننده مىشود.
اگرچه هرگونه تغيير و تبديل در وصيّتها به هر صورت و به هر مقدار باشد گناه است، امّا ازآنجا كه هر قانونى استثنائى دارد، قرآن پس از اين كه به قسمتى از احكام وصايا و وصيتهاى شايسته به عنوان يك حكم الزامى مىپردازد، در آخرين آيه كه همين آيۀ مورد بحث است، مىگويد:
«هرگاه وصى بيم انحرافى در وصيتكننده داشته باشد - خواه اين انحراف ناآگاهانه باشد يا عمدى و آگاهانه - و آن را اصلاح كند گناهى بر او نيست (و مشمول قانون تبديل وصيت نمىباشد)[***]...» بقره/ ١٨٢.
بنابراين استثناء تنها مربوط به مواردى است كه وصيت به طور شايسته صورت نگرفته، فقط در اينجاست كه وصى حق تغيير دارد، البته اگر وصيتكننده زنده است مطالب را به او گوشزد مىكند تا تغيير دهد و اگر از دنيا رفته شخصا اقدام به تغيير مىكند. (ج ٦١٧/١-٦١٨.)
مُتَجٰانِفٍ:(مائده/ ٣.)[****]
از مادّۀ «جنف» (بر وزن قفس) به معنى «متمايل شدن به يك سمت، ميل به باطل
[*]فَمَنْ خٰافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفاً أَوْ إِثْماً فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلاٰ إِثْمَ عَلَيْهِ... «كسى كه از انحراف وصيتكننده (و تمايل يكجانبۀ او به بعض ارث ورثه) يا از گناه او (به اين كه وصيت به كار خلافى كند) بترسد و ميان آنها را اصلاح دهد گناهى بر او نيست (و مشمول قانون تبديل وصيت نمىباشد)...» بقره/ ١٨٢.
[**] در ترجمۀ الاتقان به نقل از ابن عباس آمده: مراد از «جنف» ستم و از حق برگشتن در وصيّت است. «ترجمۀ الاتقان، ج ٤٢٦/٢.»
[***] هنگامى كه وصيّت، جامع تمام ويژگيهاى شرعى باشد از هر نظر محترم و مقدس است و هرگونه تغيير و تبديل در آن ممنوع و حرام است و آيه ١٨١ سورۀ بقره گواه بر اين مطلب است.
[****]... فَمَنِ اُضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجٰانِفٍ لِإِثْمٍ...«... كسانى كه در حال گرسنگى ناچار باشند و