در اولين آيه سه‌بار نام «مجاهدان» به ميان آمده[*]، در نخستين‌بار، مجاهدان همراه با «هدف» و «وسيله» جهاد ذكر شده است(اَلْمُجٰاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اَللّٰهِ بِأَمْوٰالِهِمْ‌).

و در مرتبه دوم نام مجاهدان فقط با وسيلۀ جهاد ذكر شده اما سخنى از هدف به ميان نيامده است(اَلْمُجٰاهِدِينَ بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ‌).

و در مرحله آخر تنها نام مجاهدان به ميان آمده است (المجاهدين...) و اين يكى از نكات بارز بلاغت در كلام است كه چون شنونده مرحله‌به‌مرحله به موضوع آشناتر مى‌شود از قيود و مشخصات آن مى‌كاهند و كار آشنايى به جايى مى‌رسد كه تنها با يك اشاره همه چيز معلوم مى‌شود.

در آيۀ نخست (نساء/ ٩٥.) برترى مجاهدان بر قاعدان به صورت مفرد (درجه) ذكر شده، در حالى كه در آيۀ دوم (نساء/ ٩٦.) به صورت جمع (درجات) آمده است.

روشن است كه ميان اين دو تعبير منافاتى نيست، زيرا در تعبير اول منظور بيان اصل برترى مجاهدان بر غير آنهاست، ولى در تعبير دوم اين برترى را شرح مى‌دهد، و لذا با ذكر «مغفرت» و «رحمت» نيز توأم شده است، و به عبارت ديگر تفاوت ميان اين دو، تفاوت ميان «اجمال» و «تفصيل» است. ضمنا از تعبير به «درجات» نيز مى‌توان اين معنى را استفاده كرد كه مجاهدان همه در يك حد و پايه نيستند و به اختلاف درجۀ اخلاص و فداكارى و تحمل ناراحتيها، مقامات معنوى آنها مختلف است، زيرا مسلم است همۀ مجاهدانى كه در يك صف در برابر دشمن مى‌ايستند به يك اندازه جهاد نمى‌كنند و به يك اندازه اخلاص ندارند، بنابراين هريك به تناسب كار و نيّت خود پاداش مى‌گيرند.

(ج ٧٩/٤-٨٠.)

(نيستند، خداوند مجاهدانى را كه با مال و جان خود جهاد كردند بر قاعدان برترى بخشيده و به هريك از اين دو دسته (نسبت به اعمال نيكشان) خداوند وعده پاداش نيك داده و مجاهدان را بر قاعدان برترى و پاداش عظيمى بخشيده است، درجات (مهمى) از ناحيۀ خداوند و آمرزش و رحمت (نصيب آنان مى‌گردد) و (اگر لغزشهايى داشته‌اند) خداوند آمرزنده و مهربان است» نساء/ ٩٥ و ٩٦.

[*] به متن كامل آيه و ترجمۀ آن‌كه در پانوشت ياد شده است، مراجعه فرماييد.