شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٣٢ - (فجر/ ١٨ )
آيۀ مورد بحث دربارۀ كسى است كه «ديگران را به اطعام مسكين و مستمند تشويق نمىكند»(وَ لاٰ يَحُضُّ عَلىٰ طَعٰامِ اَلْمِسْكِينِ).
اين آيه و آيات ديگر سورۀ مذكور، اثرات شوم انكار معاد و روز جزا را در اعمال منكران بازگو مىكنند و چون «يحضّ» و نيز «يدعّ» (در آيات اين سوره) به صورت فعل «مضارع» آمده، نشان مىدهد كه آنها اين كار را دربارۀ يتيمان و مستمندان به طور مستمر انجام مىدهند! روىهمرفته در سورۀ «ماعون»، صفات و اعمال منكران قيامت در پنج مرحله بيان شده است كه آنها به خاطر تكذيب اين روز بزرگ چگونه از «انفاق» در راه خدا، كمك به «يتيمان»، و «مسكينان» سرباز مىزنند، و چگونه در مورد «نماز» مسامحهكار و رياكارند، و از كمك به «نيازمندان» رويگردان! (ج ٣٥٦/٢٧ و ٣٥٩.)
تَحَاضُّونَ: (فجر/ ١٨.)[*]
از مادّۀ «حضّ» به معنى «برانگيختن[**]، ترغيب و تشويق» است.
آيۀ مورد بحث، شرح اعمالى است كه موجب دورى از خدا مىشود و انسان را در چنگال مجازات الهى گرفتار مىسازد، مىفرمايد:
«چنان نيست كه شما خيال مىكنيد، بلكه شما يتيمان را گرامى نمىداريد و يكديگر را بر اطعام» مستمندان تشويق نمىكنيد!»وَ لاٰ تَحَاضُّونَ عَلىٰ طَعٰامِ اَلْمِسْكِينِفجر/ ١٧ و ١٨.
در آيات فوق دو نكتۀ قابل توجه نهفته است، يكى اين كه آيه در مورد يتيمان از «اطعام» سخن نمىگويد، بلكه از «اكرام» سخن مىگويد، چرا كه در مورد يتيم تنها مسئله گرسنگى مطرح نيست، بلكه از آن مهمتر جبران كمبودهاى عاطفى اوست.
دوم اين كه جملۀ «تحاضّون» اشاره به اين است كه تنها اطعام مسكين كافى نيست، بلكه مردم بايد يكديگر را بر اين كار خير تشويق كنند تا اين سنّت در فضاى جامعه گسترش يابد[١].
[*]كَلاّٰ بَلْ لاٰ تُكْرِمُونَ اَلْيَتِيمَوَ لاٰ تَحَاضُّونَ عَلىٰ طَعٰامِ اَلْمِسْكِينِ.فجر/ ١٧ و ١٨.
[**] ترجمان القرآن، علاّمه سيّد شريف جرجانى، ماده «حضّ».
[١] «تحاضّون» در اصل «تتحاضّون» بوده كه يك تاء از آن براى تخفيف حذف شده است.