شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٤٢ - جبريل و ميكال (بقره/ ٩٨ )
بر طرف مىشود[١]. (ج ١٤٣/٩-١٤٤.)
ج ب جبرىل
جبرائيل و ميكائيل (من اعلام القرآن)
جبريل و ميكال: (بقره/ ٩٨.)[*]
نام «جبريل» سهبار و نام «ميكال» يكبار در قرآن مجيد آمده است[**]و آنها از فرشتگان بزرگ و مقرب خدايند (در تلفظات معمولى مسلمين، جبرئيل و ميكائيل هر دو با همزه تلفظ مىشود، ولى در متن قرآن تنها به صورت جبريل و ميكال آمده است) جمعى عقيده دارند كه «جبريل» لفظى است عبرانى و اصل آن «جبرئيل» به معنى «مرد خدا» يا «قوت خدا» است («جبر» به معنى «قوت يا مرد» و «إيل» به معنى «خدا» است).
به موجب آيات مورد بحث، جبرئيل پيك وحى خدا بر پيامبر و نازلكنندۀ قرآن بر قلب پاك او بوده است، در حالى كه در سورۀ نحل آيه ١٠٢ واسطۀ وحى«رُوحُ اَلْقُدُسِ»معرفى شده.
و در سورۀ شعراء آيۀ ١٩١ مىخوانيم قرآن را «روح الامين» براى آن حضرت آورده، ولى همان گونه كه مفسران تصريح كردهاند، منظور از«رُوحُ اَلْقُدُسِ»و «روح الامين» همان «جبرئيل» است.
ضمنا احاديثى در دست داريم كه به موجب آنها جبرئيل به صورتهاى گوناگون بر پيامبر نازل مىشد و در مدينه جبرئيل غالبا به صورت دحيۀ كلبى كه مردى بسيار زيبا بود برآن حضرت نمايان مىگشت.
از سورۀ نجم استفاده مىشود كه پيامبر (ص) جبرئيل را دوبار (به صورت اصلىاش)
[١]به كتاب تاج العروس زبيدى و مفردات راغب و تفسير مجمع البيان و تفسير المنار، ذيل آيۀ مورد بحث و يا آيات آخر سورۀ حشر مراجعه فرماييد.
[*]مَنْ كٰانَ عَدُوًّا لِلّٰهِ وَ مَلاٰئِكَتِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جِبْرِيلَ وَ مِيكٰالَ فَإِنَّ اَللّٰهَ عَدُوٌّ لِلْكٰافِرِينَ.«كسى كه دشمن خدا و فرشتگان و فرستادگان او جبرئيل و ميكائيل باشد (كافر است و) خداوند دشمن كافران است» بقره/ ٩٨.
[**] نام «جبريل» دوبار در آيات ٩٧ و ٩٨ سورۀ بقره و يكبار در سورۀ تحريم، آيه ٤ ذكر شده است. «المعجم الاحصائى»