شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٤٠ - أحبار (مائده/ ٤٤ )
ح ب ر
تُحْبَرُونَ:(زخرف/ ٧٠.)[*]
از مادّۀ «حبر» (بر وزن فكر) و همچنين (بر وزن ابر) به معنى «اثر مطلوب و جالب» است و گاه به زينت و آثار شادمانى و سرور كه در چهره ظاهر مىشود نيز اطلاق شده (آيه مورد بحث) و اگر به «علما»، «احبار» (جمع حبر بر وزن ابر) گفته مىشود به سبب آثارى است كه از آنها در ميان مجتمعات بشرى باقى مىماند، چنان كه امير مؤمنان على (ع) فرمود:
العلماء باقون ما بقى الدّهر، اعيانهم مفقودة و آثارهم فى القلوب موجودة. «دانشمندان تا پايان جهان زندهاند، شخص آنها در ميان نيست، اما آثارشان در قلبها موجود است[١]» (ج ٣٧٩/١٦، ج ١١٤/٢١.)
أحبار: (مائده/ ٤٤.)[**]
جمع «حبر» (بر وزن ابر) به معنى «اثر نيك» است و سپس بر دانشمندانى كه در جامعه اثر نيك دارند اطلاق شده و اگر به مركب نيز «حبر» گفته مىشود به سبب آثار نيك آن است و به هر حال در بسيارى از موارد به علماى يهود گفته مىشود[***]. (ج ٣٩٠/٤ و ٤٤٦، ج ٣٦٥/٧.)
[*]اُدْخُلُوا اَلْجَنَّةَ أَنْتُمْ وَ أَزْوٰاجُكُمْ تُحْبَرُونَ.«(به آنها خطاب مىشود) وارد بهشت شويد و همسرانتان در نهايت شادمانى» زخرف/ ٧٠.
[١] نهج البلاغه، كلمات قصار، جمله ١٤٧.
[**]... وَ اَلرَّبّٰانِيُّونَ وَ اَلْأَحْبٰارُ بِمَا اُسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتٰابِ اَللّٰهِ وَ كٰانُوا عَلَيْهِ شُهَدٰاءَ...«... و (همچنين) علما و دانشمندان به اين كتاب الهى (تورات) كه به آنها سپرده شده بود و برآن گواه بودند داورى مىكردند» مائده/ ٤٤.
[***] حبر و حَبر به هر دانشمند اعم از مسلمان و ذمّى، اگر اهل كتاب باشد اطلاق مىشود و در معنى زيبايى و جمال (و همچنين زيبايى خط [تحبير]) استعمال شده است. «تهذيب اللّغه، ج ٣٤/١.»