شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٥٢ - أَخْبَتُوا (هود/ ٢٣ )
صاف و وسيع» است كه انسان به راحتى و با اطمينان مىتواند در آن گام بردارد، بههمينجهت اين ماده در معنى «اطمينان» بهكاررفتهاست، و به معنى «خضوع» و «تسليم» نيز آمده، چرا كه چنين زمينى، هم براى گام برداشتن اطمينانبخش است و هم در برابر رهروان خاضع و تسليم.
بنابراين جملۀ:أَخْبَتُوا إِلىٰ رَبِّهِمْدر آيۀ مورد بحث، ممكن است به يكى از سه معنى زير باشد كه در عين حال جمع هر سه نيز با هم منافاتى ندارد:
١) مؤمنان راستين در برابر خداوند خاضعاند.
٢) آنها در برابر فرمان پروردگارشان تسليماند.
٣) آنها به وعدههاى خداوند اطمينان دارند.
و در هر صورت اشاره به يكى از عالىترين صفات انسانى مؤمنان است كه اثرش در تمام زندگى آنان منعكس است.
جالب اين كه در حديثى از امام صادق (ع) چنين مىخوانيم كه:
«يكى از يارانش عرض كرد در ميان ما مردى است كه نام او «كليب» است، هيچ حديثى از ناحيۀ شما صادر نمىشود مگر اين كه او فورا مىگويد «من در برابر آن تسليم» و لذا ما او را «كليب تسليم» نام نهادهايم.
امام فرمود: رحمت خدا بر او باد، سپس اضافه كرد: «آيا مىدانى تسليم چيست؟» ما ساكت مانديم، فرمود: به خدا سوگند اين همان «اخبات» است كه در كلام خداوند عزّ و جلّ:اَلَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا اَلصّٰالِحٰاتِ وَ أَخْبَتُوا إِلىٰ رَبِّهِمْ، آمده است[١]».
در آيۀ ٣٤ سورۀ حج[*]، خداوند به «مخبتين» بشارت مىدهد و مىگويد:
«... و خداى شما معبود واحدى است، در برابر فرمان او تسليم شويد و بشارت ده متواضعان و تسليمشوندگان را» سپس در آيه بعد صفات «مخبتين» را در چهار قسمت كه دو قسمت جنبۀ معنوى دارد و دو قسمت جنبۀ جسمانى توضيح مىدهد:
يكى اين كه: «آنها كسانى هستند كه وقتى نام خدا برده مىشود دلهايشان مملو از
(جاودانه در آن خواهندماند»هود/٢٣.
[١] تفسير برهان، ج ٢١٦/٢.
[*]... فَإِلٰهُكُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَ بَشِّرِ اَلْمُخْبِتِينَ.حج/ ٣٤.