شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٣٨ - (آل عمران/ ١٠٣ )
شكل «حظّ» (نساء/ ١١ و ١٧٦، قصص/ ٧٩، فصّلت/ ٣٥.)[*].
(ج ٣١٢/٤ و ٣١٦-٣١٧.)
ح ف د
حَفَدَةً: (نخل/ ٧٢.)[**]
جمع «حافد» در اصل به معنى كسى است كه بدون انتظار پاداش، با سرعت همكارى مىكند، ولى در آيۀ مورد بحث، به عقيدۀ بسيارى از مفسران، منظور «نوهها» (فرزند فرزند) است و بعضى خصوص «نوههاى دخترى» را گفتهاند.
بعضى ديگر معتقدند كه «بنون» به فرزندان كوچك گفته مىشود و «حفدة» به فرزندان بزرگ كه مىتوانند كمك و همكارى كنند.
و بعضى هرگونه معاون و كمككار را اعم از فرزندان و غير فرزندان دانستهاند، ولى معنى اول، يعنى «نوهها» در اين جا از همۀ معانى نزديكتر به نظر مىرسد، هرچند «حفدة» در اصل مفهومش چنان كه گفتيم، وسيع است.
و به هر حال بىشك وجود نيروهاى انسانى، همچون فرزندان و نوهها و همسران در اطراف هركس، نعمت بزرگى براى اوست كه هم از نظر معنوى او را حمايت مىكنند و هم از نظر مادى. (ج ٣١٥/١١-٣١٦.)
ح ف ر
حُفْرَةٍ: (آل عمران/ ١٠٣.)[***]
بر وزن «سفره» به معنى «گودال» و در اصل از مادّۀ «حفر» (بر وزن برف) به معنى «كندن، كاويدن و گود كردن» است.
[*]المعجم الاحصائى، ج ٦٦٧/٢.
[**]... وَ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْوٰاجِكُمْ بَنِينَ وَ حَفَدَةً وَ رَزَقَكُمْ مِنَ اَلطَّيِّبٰاتِ...«(خداوند) براى شما از همسرانتان، فرزندان و نوهها قرار داد و از طيبات به شما روزى داد...» نحل/ ٧٢.
[***]... وَ كُنْتُمْ عَلىٰ شَفٰا حُفْرَةٍ مِنَ اَلنّٰارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهٰا... «... و شما بر لب حفرهاى «گودالى» از آتش بوديد، خدا شما را ازآنجا نجات داد...» آل عمران/ ١٠٣.