شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣١ - «اثم» و «خطيئة» و تفاوت ميان اين دو (سور١٧٢٨ نساء آي١٧٢٨ ١١٢ )
ا ث م
«اثم» چيست؟ «اثم» به آن حالتى گفته مىشود كه در روح و عقل انسان به وجود مىآيد و او را از رسيدن به نيكيها و كمالات بازمىدارد و به عبارتى ديگر به معنى هرگونه كارى است كه زيانبخش باشد و موجب انحطاط انسان شود و او را از رسيدن به ثواب و پاداش نيك بازدارد ، بنابراين هر نوع گناهى در مفهوم وسيع اثم داخل است.
بايد توجه داشت كه كلمۀ «اثم» هم به معنى «كفر» آمده است و هم به معنى هرگونه «گناه» ولى در آيۀ:
...يُسٰارِعُونَ فِي اَلْإِثْمِ وَ اَلْعُدْوٰانِ... «در گناه و تعدى سبقت مىگيرند...» مائده/ ٦٢.
چون كلمه «اثم» در رديف «عدوان» قرار گرفته است، بعضى از مفسران آن را به معنى گناهانى كه زيان آن تنها متوجه خود انسان مىشود تفسير كردهاند برخلاف عدوان كه زيان آن به ديگران مىرسد. اين احتمال نيز هست كه ذكر «عدوان» بعد از ذكر «اثم» به اصطلاح از قبيل ذكر عام بعد از خاص باشد. (ج ٧٤/٢، ج ٤٤٥/٤، ج ١٥٥/٦.)
اثم و اثام
در اصل به معنى اعمالى است كه انسان را از رسيدن به ثواب دور مىسازد، سپس به هرگونه گناه اطلاق شده است.
بعضى گفتهاند كه «اثم» به معنى گناه و «اثام» (فرقان/ ٦٨.) به معنى كيفر گناه است. «اثيم» (بقره/ ٢٧٦.) نيز از مادّه «اثم» و به معنى كسى است كه بر گناه مداومت مىكند. (ج ١٥٧/١٥، ج ٢٠٤/٢١.)
«اثم» و «خطيئة» و تفاوت ميان اين دو (سورۀ نساء آيۀ ١١٢.)[*]
گناهانى را كه انسان مرتكب مىشود و به گردن ديگرى مىافكند به دو قسم تقسيم
[*]وَ مَنْ يَكْسِبْ خَطِيئَةً أَوْ إِثْماً ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئاً فَقَدِ اِحْتَمَلَ بُهْتٰاناً وَ إِثْماً مُبِيناً.«و كسى كه خطا يا گناهى مرتكب شود سپس بىگناهى را متهم سازد بار بهتان و گناه آشكارى بر دوش گرفته است.»