شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٥٤ - (هود/ ١ )
مىگوييم: فلان كس انسان است، چه انسانى! يعنى حدّ و مرزى براى توصيف انسانيت او نيست.
احتمال ديگرى در تفسير اين واژه در آيۀ مورد بحث وجود دارد كه كمتر كسى از مفسران آن را پذيرفته است و آن اين كه «الحاقّة» اشاره به عذابهايى است كه در اين دنيا ناگهان دامان مجرمان سركش و طاغيان خودخواه را مىگيرد، همان گونه كه «القارعة» در آيۀ بعد (حاقه/ ٤.) در كلمات بعضى از مفسران به همين معنى تفسير شده است و اتفاقا اين تفسير با آيات آينده كه سخن از عذابهاى كوبنده قوم عاد و ثمود و فرعون و قوم لوط مىگويد تناسب بيشترى دارد.
در تفسير «على بن ابراهيم» نيز مىخوانيم: «الحاقّة، الحذر بنزول العذاب»[*]يعنى «حاقة» هشدارى است به نازل شدن عذاب. نظير آنچه دربارۀ آل فرعون (مؤمن/ ٤٥.) آمده است كه مىفرمايد:
... وَ حٰاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ اَلْعَذٰابِ[١]. «... عذاب سخت بر آل فرعون نازل گشت»[**].
(ج ٤٣٦/٢٤-٤٣٧.)
ح ك م
أُحْكِمَتْ:(هود/ ١.)[***]
در اصل از «احكام»، به معنى «ممنوع ساختن» گرفته شده است و به همين دليل به موضوعات پايدار و استوار «محكم» مىگويند، چرا كه عوامل نابودى را از خود دفع مىكند و
[*]عبارت فوق در «تفسير على بن ابراهيم القمى»، جلد ٢، صفحه ٣٨٣، چنين آمده است: «الحذر لنزول العذاب» (مطبعة النجف، انتشارات مكتبة الهدى - قم).
[١] تفسير على بن ابراهيم، ج ٣٨٣/٢.
(**) تفسير نمونه، در اين جا واژۀ «حاق» (نازل شدن) و «حاقه» (واقع شدن) هر دو را از يك مادّه دانسته (ج ٤٣٧/٢٤ - پانوشت)، ولى به استناد بعضى از مآخذ، از جمله «المعجم المفهرس» و «المعجم الاحصائى» واژۀ «حاق» در مادّۀ «حىق» ضبط شده كه ما نيز در اين مادّه شرح دادهايم.
[***]الر كِتٰابٌ أُحْكِمَتْ آيٰاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ.«الر - اين كتابى است كه آياتش استحكام يافته سپس تشريح شده، از نزد خداوند حكيم و آگاه (نازل شده است)» هود/ ١.