شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٠٦ - مبصر (يونس/ ٦٧ و نظير آن نمل/ ٨٦ )
«تسلىدهنده» آمده، ولى در انجيل عربى، چاپ لندن (مطبعه ويليام وطس، سال ١٨٥٧ م) به جاى آن «فارقليطا» ذكر شده است. (ج ٤٠٣/٦-٤٠٤.)
ب ص ر
بَصِيرَةٌ:(قيامت/ ١٤.)[*]
هم معناى مصدرى دارد (بينايى و آگاهى) هم معنى وصفى (شخصى آگاه) و لذا آن را به معنى «حجّت و دليل و برهان» كه آگاهى بخش است تفسير كردهاند[١]و به اين ترتيب اين واژه بيشتر در مورد بينشهاى فكرى و عقلى استعمال مىشود، ولى گاه به تمام امورى كه مايۀ درك و فهم مطلب است اطلاق مىشود. (ج ٢٥٥/٢١، ج ٢٩٢/٢٥.)
بَصٰائِرُ:(انعام/ ١٠٤.)[**]
جمع «بصيرة» از مادّه «بصر» به معنى «ديدن» است و «أبصار» نيز جمع «بصر» است.
واژۀ مذكور در آيۀ مورد بحث، به معنى «دليل و شاهد و گواه» آمده، بلكه در اين جا مجموع قرآن در داخل آن است. (ج ٣٨٩/٥، ج ٩٦/١٦.)
مبصر: (يونس/ ٦٧ و نظير آن: نمل/ ٨٦.)[***]
به معنى «روشن و بينا» است.
اكنون با توجه به اين كه «مبصر» از «ابصار» كه به معنى «بينايى» است، گرفته
[*]بَلِ اَلْإِنْسٰانُ عَلىٰ نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ.«بلكه انسان خودش از وضع خود آگاه است» قيامت/ ١٤.
[١] بنا بر احتمال اوّل «تاء» آن مصدرى است و بنا بر احتمال دوم «تاء» تأنيث است به خاطر اين كه انسان در اين جا به معنى «جوارح» يا به معنى «نفس» است كه تأنيث مجازى دارد و بعضى نيز آن را «تاء مبالغه» مىدانند كه خبر از شدت آگاهى انسان بر خويشتن مىدهد.
[**]قَدْ جٰاءَكُمْ بَصٰائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ...«دلايل روشن از طرف پروردگارتان براى شما آمد كسى كه (بهوسيله آن حق را) ببيند به سود خود اوست...» انعام/ ١٠٤.
[***]هُوَ اَلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اَللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ اَلنَّهٰارَ مُبْصِراً...«او كسى است كه شب را براى شما آفريد كه در آن آرامش بيابيد و روز را روشنىبخش قرار داد...» يونس/ ٦٧.