شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٩٢ - (انفال/ ٦١ )
كنايه از سركشى و بلندپروازى است.
آيۀ مورد بحث در ادامۀ آيات گذشته، درباره انسانهاى كمظرفيت (ضعيف و بىايمان) سخن مىگويد و حالات آنان را به شكلى گويا و روشن و در عين حال زنده و آشكار به تصوير مىكشد، انسانهايى كه به هنگام اقبال كردن دنياى مادّى و رسيدن به نعمت، در غفلت و فراموشى به سر مىبرند، ولى به هنگام مصيبت و شر و بدى به جزع و فزع مىافتند.
اين آيه مىفرمايد:
«هرگاه به انسان نعمتى داديم روى مىگرداند و با حال تكبر از حق دور مىشود، امّا هرگاه مختصر ناراحتى به او برسد تقاضاى فراوان و مستمر (براى برطرف شدن آن) مىكند» (... و نأى بجانبه...).
در اين جمله، «نأى» از مادّه «نأى» (بر وزن رأى) به معنى «دور شدن» است و هنگامى كه «جانب» (پهلو) پشت سر آن قرار گيرد كنايه از تكبر و غرور است، چون آدمهاى متكبر صورت خود را بر مىگردانند و با بىاعتنايى دور مىشوند! (ج ٣٢٣/٢٠.)
جنح
جَنَحُوا:(انفال/ ٦١.)[*]
از مصدر «جنوح» (به ضمّ جيم) در اصل به معنى «تمايل و يا ميل كردن به جانبى» است، به همين مناسبت به بال پرندگان «جناح» گفته مىشود، زيرا هريك از بالهاى آنها به يك طرف متمايل است (و يا به خاطر اين است كه پرنده بهوسيلۀ آن به اينسو و آنسو ميل مىكند، بازوى انسان جناح اوست، زيرا دست انسان از جهت بازو به اينسو و آنسو گردش و ميل مىكند)[**].
آيۀ مورد بحث، پيرامون صلح با دشمن بحث مىكند، مىگويد:
«و اگر آنها (دشمنان) تمايل به صلح نشان دادند، تو نيز از در صلح دراى (دست آنها را عقب نزن) و تمايل نشان ده...»(وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهٰا...).
[*]وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهٰا وَ تَوَكَّلْ عَلَى اَللّٰهِ...انفال/ ٦١.
(**) لغات قرآن در تفسير مجمع البيان، ص ٧٣.