شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٦٥ - بخس (هود/ ٨٥ )
به هم مىپيوندند و به درياى احمر متصل مىشوند.) ٢) منظور محل پيوند اقيانوس «هند» با درياى «احمر» است كه در بغاز «باب المندب» به هم مىپيوندند.
٣) محل پيوستگى درياى «مديترانه» (كه نام ديگرش درياى روم و بحر ابيض است) با اقيانوس «اطلس» يعنى همان محل تنگۀ «جبل الطارق» كه نزديك شهر «طنجه» است.
ولى تفسير سوم بسيار بعيد به نظر مىرسد، زيرا فاصلۀ زندگى موسى با جبل الطارق آنقدر زياد است كه از طريق عادى آن زمان رفتن موسى به آنجا شايد ماهها طول مىكشيد.
احتمال دوم هرچند فاصلۀ كمترى را در بر مىگيرد، ولى آن هم در حد خود زياد است، زيرا از شام تا جنوب يمن فاصلۀ نسبة زيادى وجود دارد. اما احتمال اول كه نزديكترين فاصله را به محل زندگى موسى دارد (از شام تا خليج عقبه راه زيادى نيست) از همه تفاسير نزديكتر به نظر مىرسد، چرا كه از آيات (مورد بحث در سوره كهف) اجمالا استفاده مىشود، موسى راه زيادى را طى نكرد هرچند آماده بود براى رسيدن به اين مقصود به همه جا سفر كند.
(ج ٤٨٠/١٢.)
ب خ س
بخس: (هود/ ٨٥.)[*]
بر وزن نحس، در اصل به معنى كم كردن به عنوان ظلم و ستم است و اين كه به زمينهايى كه بدون آبيارى زراعت مىشود «بخس» گفته مىشود به همين علت است كه آب آن كم است (تنها از باران استفاده مىكند) و يا آنكه محصول آن نسبت به زمينهاى آبى كمتر است.
و اگر به وسعت مفهوم اين آيه (هود/ ٨٥.) نظر بيفكنيم، دعوتى است به رعايت همۀ حقوق فردى و اجتماعى براى همۀ اقوام و همۀ ملتها، «بخس حق» در هر محيطى و هر عصر و زمان به شكلى ظهور مىكند، و حتى گاهى در شكل كمك بلاعوض! و تعاون و دادن وام! (همان گونه كه روش استثمارگران است). بنابراين «بخس» به معنى «نقصان حق» است و جملۀ:... هُمْ فِيهٰا لاٰ يُبْخَسُونَ.هود/ ١٥. اشاره به اين است كه آنها نتيجۀ اعمالشان را بدون
[*]... وَ لاٰ تَبْخَسُوا اَلنّٰاسَ أَشْيٰاءَهُمْ...«و اشياء (و اجناس) مردم را با ظلم كم نكنيد و از حق آنان نكاهيد...» هود/ ٨٥ و اعراف/ ٨٥.