شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٥٠ - (آل عمران/ ١٧٥ )
«كسى كه مىداند خدا او را مىبيند و آنچه مىگويد مىشنود و آنچه را از خير و شر انجام مىدهد مىداند، و اين توجه او را از اعمال قبيح بازمىدارد اين است كه از مقام پروردگارش خائف است و خود را از هواى نفس بازداشته[١]».
تفسير ديگرى دربارۀ «خوف از مقام پروردگار» (الرحمن/ ٤٦.) شده است و آن اين كه منظور ترس از خداست نه به خاطر آتش دوزخ و طمع در نعيم بهشت، بلكه تنها به خاطر «مقام پروردگار و جلال او» خائف است.
همچنين تفسير ديگرى وجود دارد و آن اين كه منظور از «مقام پروردگار» مقام عدالت اوست، چرا كه ذات مقدس او مايۀ خوف نيست، بلكه خوف از عدالت اوست و خوف از عدالت نيز بازگشت به خوف از اعمال خود انسان مىكند، زيرا كسى كه پاك است از محاسبه چه باك است، مجرمان هنگامى كه از كنار محكمه و دادگاه و زندان مىگذرند ترسانند، اما براى پاكان فرق نمىكند كه آنجا دادگاه است يا هر مكان ديگر.
تفسيرهاى فوق با هم تضادى ندارند و ممكن است همه در مفهوم آيه جمع باشد.
و امّا تفاوت ميان «خيفة» و «خوف» (رعد/ ١٣)[*]
شيخ طوسى در تفسير «تبيان» مىفرمايد:
تفاوت «خيفة» و «خوف» در اين است كه «خيفة» بيان حالت را مىكند و «خوف» مصدر است، يعنى اولى به معنى «حالت ترس» است و دومى به معنى «ترسيدن» است.
(ج ١٥٣/١٠، ج ١٦٠/٢٣-١٦١.)
يُخَوِّفُ: (آل عمران/ ١٧٥.)[**]
از «تخويف» [خوّف، يخوّف، تخويف] به معنى «ترساندن» است و در اصل از مادّۀ «خوف» گرفته شده است.
آيۀ مورد بحث مىفرمايد:
«اين فقط شيطان است كه پيروان خود را (با سخنان و شايعات بىاساس) مىترساند،
[١]اصول كافى، به نقل از نور الثقلين، ج ١٩٧/٥.
[*]وَ يُسَبِّحُ اَلرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَ اَلْمَلاٰئِكَةُ مِنْ خِيفَتِهِ...«و رعد تسبيح و حمد او مىگويد و (نيز) فرشتگان از ترس او...» رعد/ ١٣.
[**]إِنَّمٰا ذٰلِكُمُ اَلشَّيْطٰانُ يُخَوِّفُ أَوْلِيٰاءَهُ فَلاٰ تَخٰافُوهُمْ وَ خٰافُونِ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ.آل عمران/ ١٧٥.