واژۀ «امنة» به معنى «ايمنى» است و امّا «امين» ممكن است «فعيل» به معنى «فاعل» (آمن)[***]باشد و مفهومش «ذو الأمانه [امانتدار]» است و يا «فعيل» به معنى «مفعول» (مأمون)[****]باشد كه با توجه به آيۀ مورد بحث، يعنى: سرزمينى كه مردم در آن درامنيّتند[*****]. (ج ١٣٢/٣، ج ١٤١/٢٧.)

ايمان: (بقره/ ١٠٨.)[******]

همان قرار گرفتن عقيده در قلب است و اصلا از مادّۀ «امن» گرفته شده، بنابراين، معنى آن امنيّت دادن است و شايد مناسبتش اين باشد كه مؤمن در واقع موضوعات اعتقادى خود را از شكّ و ترديد كه آفت اعتقاد است، امنيّت بخشيده است و اعتقاد و ايمان، از امور قلبى است كه اكراه و اجبار به آن راه ندارد، زيرا اكراه تنها در اعمال ظاهرى و افعال و حركات بدنى و مادّى تأثير مى‌كند، و اما اعتقادات قلبى علل و اسباب آنها از سنخ اعتقاد و ادراك است و محال است كه نتيجۀ جهل، علم باشد يا اين كه مقدّمات غير علمى موجب تصديق علمى شود[*******].

ايمان يقين است و به گمان و تخمين ثابت نمى‌شود، مثلا اگر كسى بگويد گمان مى‌كنم خدا موجود است و به ظنّ غالب، محمّد بن عبد اللّه صلّى اللّه عليه و آله پيغمبر بود، مؤمن نيست[********]*.

[*]ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ اَلْغَمِّ أَمَنَةً‌...«سپس به دنبال اين غم و اندوه آرامشى بر شما فرستاد...» آل عمران/ ١٥٤.

[**]وَ هٰذَا اَلْبَلَدِ اَلْأَمِينِ‌.«و قسم به اين «شهر أمن» (مكّه)» تين/ ٣.

[***] آمن: داراى امنيّت و آسودگى، آرامش يافته و بى‌بيم.

[****] مأمون: امينى و آسودگى يافته و يا به معنى «مؤمن» يعنى ايمنى بخش.

[*****] وصف مكان به امنيت بر سبيل استعاره است، چه امين، فى الحقيقة صفت مكين است نه مكان، يعنى متّقيان در آن مكان (مكّه) از آفت و محنت و بيم و انتقال و زوال ايمن باشند. «منهج».

[******]... وَ مَنْ يَتَبَدَّلِ اَلْكُفْرَ بِالْإِيمٰانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوٰاءَ اَلسَّبِيلِ‌.«... و هركه ايمان را مبدّل به كفر گرداند بى‌شك راه راست را گم كرده و راه ضلالت پيموده است» بقره/ ١٠٨.

[*******] تفسير الميزان، علامه طباطبايى.

(********) اين عبارت را از كتاب «نثر طوبى، ج ٤٢/١.» برگزيده‌ايم.