شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥١٤ - حسنة و سيئة (فصّلت/ ٣٤ )
از مادّۀ «حسن» به معنى «هرگونه نيكى و زيبايى و خوبى» است، داراى يك مفهوم وسيع است و تمام مواهب مادى و معنوى (توفيق عمل صالح و آمرزش و بهشت و هرگونه سعادت) را شامل مىشود و دليلى ندارد - همانند بعضى از مفسران - آن را مخصوص به يك قسمت از اين مواهب بدانيم.
ولى در بعضى احاديث در پاسخ اين كه «حسنه» در دنيا و آخرت كدام است، از پيامبر اسلام (ص) نقل شده كه فرمود:
من اوتى قلبا شاكرا و لسانا ذاكرا و زوجة مؤمنة تعينه على امر دنياه و اخراه فقد اوتى فى الدّنيا حسنة و فى الآخرة حسنة و وقى عذاب النّار[١]. «كسى كه خداوند به او قلبى سپاسگزار و زبانى مشغول به ياد حق و همسرى با ايمان كه وى را در امور دنيا و آخرت يارى كند، بخشد، نيكى دنيا و آخرت را به او داده و از عذاب آتش بازداشته است».
روشن است كه اين از قبيل تفسير عام به خاص و انگشت گذاردن روى مصاديق روشن است نه اين كه منحصر به اينها باشد. (ج ٣٨/٢-٣٩، ج ٣٩١/٦، ج ٤٥٠/١١.)
حسنة و سيئة: (فصّلت/ ٣٤.)[*]
واژۀ «حسنة» مفهوم وسيعى دارد، تمام نيكيها و خوبيها و خيرات و بركات در مفهوم «حسنة» جمع است، همانطور كه هرگونه انحراف و زشتى و عذاب در مفهوم «سيّئة» خلاصه شده است.
آيۀ مورد بحث مىگويد: «هرگز نيكى و بدى يكسان نيست...».
در اين آيۀ، منظور، آن شاخهاى از «حسنة» و «سيّئة» است كه مربوط به روشهاى تبليغى است، ولى جمعى از مفسران، حسنة را به معنى «اسلام و توحيد» و بعضى آن را علاوه بر توحيد «لاالهالاّاللّه)، به ولايت امير مؤمنان على (ع) و امامان معصوم (ع) تفسير كردهاند[**]و سيّئة را به معنى «شرك و كفر».
(نيكى عطا كن و در آخرت نيكى مرحمت فرما و ما را از عذاب آتش نگه دار» بقره/ ٢٠١.
[١] مجمع البيان، ذيل آيه.
(*)وَ لاٰ تَسْتَوِي اَلْحَسَنَةُ وَ لاَ اَلسَّيِّئَةُ...فصّلت/ ٣٤.
[**] براى استفاده از احاديث و اطلاع بيشتر در اين مورد، به مجلدات زير از تفسير نمونه رجوع فرماييد: ج ٤٣١/٦ - ج ١٩٦/١٠ - ج ٥٧٢/١٥ و ٥٧٣.