شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٣٠ - (مطففين/ ٣٦ )
مَثْنىٰ وَ ثُلاٰثَ وَ رُبٰاعَ(سورۀ نساء، آيۀ ٣.)[*]
«مثنى» در لغت به معنى «دوتادوتا» و «ثلاث» به معنى «سهتا سهتا» و «رباع» به معنى «چهار تا چهار تا» مىباشد. و ازآنجا كه روى سخن آيۀ مورد بحث، به همۀ مسلمانان است معنى آيه چنين مىشود كه شما براى دورى از ستم كردن در حقّ دختران يتيم، مىتوانيد از ازدواج آنها خوددارى و با زنانى ازدواج كنيد كه موقعيّت اجتماعى و فاميلى آنها به شما اجازه ستم كردن را نمىدهد و مىتوانيد از آنها دو نفر، يا سه نفر، يا چهار نفر به همسرى خود انتخاب كنيد. منتها چون مخاطب، همۀ مسلمانان بوده است تعبير به دوتادوتا و مانند آن شده است.
وگرنه جاى ترديد نيست كه حد اكثر تعدد زوجات (آن هم با فراهم شدن شرايط خاصّش) بيش از چهار نفر نيست.
ذكر اين نكته نيز لازم است كه «واو» در جملۀ مورد بحث، به معنى «او» (يا) مىباشد نه اين كه منظور اين باشد كه شما مىتوانيد دو همسر به اضافه سه همسر به اضافه چهار همسر كه مجموع آنها ٩ نفر مىشود انتخاب كنيد، زيرا اگر منظور اين بود بايد صريحا عدد ٩ ذكر مىشد نه به اين صورت از هم گسسته و پيچيده، بعلاوه از نظر فقه اسلام اين مسئله جزو ضروريات است كه زايد بر چهار همسر مطلقا ممنوع است. (آن هم طبق شرايطى معين و مفصل كه در تفاسير مختلف، از جمله تفسير نمونه، دنبالۀ همين مطلب آمده است).
(ج ٢٥٣/٣.)
ث و ب
ثُوِّبَ:(مطففين/ ٣٦.)[**]
از مادّۀ «ثوب» (بر وزن جوف) در اصل به معنى «بازگشتن چيزى به حالت نخستين»
[*]وَ إِنْ خِفْتُمْ أَلاّٰ تُقْسِطُوا فِي اَلْيَتٰامىٰ فَانْكِحُوا مٰا طٰابَ لَكُمْ مِنَ اَلنِّسٰاءِ مَثْنىٰ وَ ثُلاٰثَ وَ رُبٰاعَ...«و اگر مىترسيد از اين كه (به هنگام ازدواج با دختران يتيم) رعايت عدالت دربارۀ آنها نكنيد (از ازدواج با آنان صرف نظر كنيد و) با زنان پاك (ديگر) ازدواج كنيد، دو يا سه يا چهار همسر...» نساء/ ٣.
[**]هَلْ ثُوِّبَ اَلْكُفّٰارُ مٰا كٰانُوا يَفْعَلُونَ.«آيا كفار پاداش اعمال خود را گرفتند؟!» مطففين/ ٣٦.