شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٥٢ - خال و خالاة (احزاب/ ٥٠ )
خول
خَوَّلْنٰاهُ: (زمر/ ٤٩.)[*]
از «تخويل» و در اصل از مادّۀ «خول» (بر وزن عمل) به معنى «سركشى و مراقبت مداوم از چيزى» است و از آنجا كه چنين توجه خاصى مستلزم اعطا و بخشش است اين مادّه در معنى «بخشيدن» بهكاررفتهاست و معمولا به اموال و نعمتهاى گوناگونى كه خداوند به انسان مىبخشد گفته مىشود.
جمعى نيز گفتهاند از «خول» (بر وزن عمل) كه به معنى «خدمتگزار» است آمده، بنابراين «خوّله» در آيۀ ٨ سورۀ زمر[**]به معنى «خدمتگزارانى به او بخشيد» مىباشد و سپس در هرگونه بخشيدن نعمت بهكاررفتهاست.
بعضى نيز اين مادّه را به معنى «فخر و مباهات» دانستهاند، يعنى مفتخر ساختن كسى از طريق اعطاى نعمتى[١]. (ج ٣٥٢/٥، ج ٣٩١/١٩ و ٤٩٢.)
خال و خالاة: (احزاب/ ٥٠.)[***]
واژۀ «خال» به معنى «دايى، برادر مادر» و جمع آن «اخوال» است و واژه «خالاة» جمع «خالة» به معنى «خواهر مادر» است.
آيۀ مورد بحث خطاب به نبى اكرم (ص) است و ازدواج با زنان را در هفت مورد براى
[*]فَإِذٰا مَسَّ اَلْإِنْسٰانَ ضُرٌّ دَعٰانٰا ثُمَّ إِذٰا خَوَّلْنٰاهُ نِعْمَةً مِنّٰا قٰالَ إِنَّمٰا أُوتِيتُهُ عَلىٰ عِلْمٍ...«هنگامى كه انسان را زيانى رسد ما را (براى حلّ مشكلش) مىخواند، سپس هنگامى كه به او نعمتى دهيم مىگويد: اين نعمت را به خاطر كاردانى خودم به دست آوردم!...» زمر/ ٤٩.
[**]وَ إِذٰا مَسَّ اَلْإِنْسٰانَ ضُرٌّ دَعٰا رَبَّهُ مُنِيباً إِلَيْهِ ثُمَّ إِذٰا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِنْهُ نَسِيَ مٰا كٰانَ يَدْعُوا إِلَيْهِ مِنْ قَبْلُ...«هنگامى كه انسان را زيانى رسد پروردگار خود را مىخواند و بهسوى او بازمىگردد، امّا هنگامى كه نعمتى از خود به او عطا كند آنچه را به خاطر آن قبلا خدا را مىخواند به فراموشى مىسپارد...» زمر/ ٨.
[١] رك: لسان العرب، مفردات راغب.
[***]... وَ بَنٰاتِ عَمِّكَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِكَ وَ بَنٰاتِ خٰالِكَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِكَ اَللاّٰتِي هٰاجَرْنَ مَعَكَ...احزاب/ ٥٠.