شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٩٧ - (انعام/ ٩٣ )
از مادّۀ «بس» (بر وزن حجّ) در اصل به معنى «نرم كردن گندم بهوسيلۀ آب»[**]است.
آيۀ مورد بحث دربارۀ متلاشى شدن كوهها براثر زلزله و انفجار شديد و وحشتناك واقعۀ قيامت است.
در آيات قرآن دربارۀ وضع كوهها در آستانۀ قيامت تغييرات گوناگونى ديده مىشود كه در حقيقت مراحل مختلف انفجار عظيم كوهها را نشان مىدهد.
گاه مىگويد: «كوهها به حركت در مىآيند»وَ تَسِيرُ اَلْجِبٰالُ سَيْراً.طور/ ١٠.
و گاه مىگويد: «كوهها از جا كنده مىشوند»وَ إِذَا اَلْجِبٰالُ نُسِفَتْ.مرسلات/ ١٠ و گاه مىفرمايد: «... برداشته مىشوند و درهم كوبيده مىشوند»... فَدُكَّتٰا دَكَّةً وٰاحِدَةً.حاقه/ ١٤.
و زمانى مىگويد: «... به تلى از شن متراكم تبديل خواهند شد»... وَ كٰانَتِ اَلْجِبٰالُ كَثِيباً مَهِيلاً.مزمل/ ١٤.
و گاه مىفرمايد: «به صورت غبار پراكندهاى در مىآيند!» (آيۀ مورد بحث).
و سرانجام مىگويد: «همچون پشم زده شدهاى در فضا پخش مىشوند» كه تنها رنگى از آن ديده مىشود.وَ تَكُونُ اَلْجِبٰالُ كَالْعِهْنِ اَلْمَنْفُوشِ.قارعه/ ٥.
البته هيچكس جز خدا دقيقا نمىداند مسير اين حوادث چگونه است و شايد با الفاظ و در قالب سخنان ما قابل توصيف نباشد، ولى اين اشارات پرمعنى همگى حاكى از عظمت اين انفجار بزرگ است. (ج ٢٠١/٢٣ و ٢٠٢.)
ب س ط
بٰاسِطُوا:(انعام/ ٩٣.)[*]
[*]عرب، نانى كه آن را خشك كرده، كوفته با روغن و زيت درآميزند، يا آردى كه با روغن يا زيت خمير كنند «بسيسة» گويد. «لا روس/عربى - فارسى، ج ٤٥٩/١.»
[**]... وَ لَوْ تَرىٰ إِذِ اَلظّٰالِمُونَ فِي غَمَرٰاتِ اَلْمَوْتِ وَ اَلْمَلاٰئِكَةُ بٰاسِطُوا أَيْدِيهِمْ...«... و اگر بينى هنگامى كه (اين) ظالمان در شدايد مرگ فرورفتهاند و فرشتگان دستها را گشوده، به آنان مىگويند جان خود را خارج سازيد...» انعام/ ٩٣.