بنابراين مراد از جهاد با آنها همان توبيخ و سرزنش و انذار و رسوا ساختن آنها، و يا در بعضى از موارد، تأليف قلوب آنهاست، چه اين كه «جهاد» معنى وسيع و گسترده‌اى دارد و هرگونه تلاش و كوشش را شامل مى‌شود.

اين وضع خاص در مقابل منافقان، با اين كه آنها خطرناكترين دشمن اسلام بودند، به خاطر اين بود كه آنها ظاهرا دم از اسلام مى‌زدند و با مسلمانان كاملا آميزش داشتند، لذا ممكن نبود همچون يك كافر با آنها رفتار كرد.

البته اين در صورتى بود كه آنها دست به اسلحه نبرند و اگر اين كار را مى‌كردند مسلّما با آنها مقابله به مثل مى‌شد، زيرا در اين صورت عنوان «محارب» به خود مى‌گرفتند.

گرچه اين مسئله در عصر پيامبر (ص) واقع نشد، ولى بعد از او مخصوصا در عصر امير مؤمنان (ع) روى داد، و او با منافقان مسلح به نبرد برخاست.

بعضى گفته‌اند منظور از «جهاد با منافقان» در آيۀ مورد بحث، اجراى حدود شرعى در مورد آنهاست، زيرا اكثر كسانى كه حد بر آنها جارى مى‌شد از منافقان بودند، ولى هيچ دليلى براى اين تفسير، و بر اين ادعا كه حدود شرعى در آن عصر غالبا بر آنها واقع شده، در دست نيست.

قابل توجه اين كه آيۀ مورد بحث عينا و بدون هيچ كم و زياد در سورۀ توبه آيۀ ٧٣ نيز آمده است. (ج ٢٩٨/٢٤ تا ٣٠٠.)

مجاهدون: (نساء/ ٩٥ و ٩٦.)[*]

آيات مورد بحث، مقايسه‌اى در ميان مجاهدان و غير مجاهدان به عمل آورده است.

[١]مجمع البيان، ج ٣١٩/١٠.

[*]لاٰ يَسْتَوِي اَلْقٰاعِدُونَ مِنَ اَلْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي اَلضَّرَرِ وَ اَلْمُجٰاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اَللّٰهِ بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اَللّٰهُ اَلْمُجٰاهِدِينَ بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ عَلَى اَلْقٰاعِدِينَ دَرَجَةً وَ كُلاًّ وَعَدَ اَللّٰهُ اَلْحُسْنىٰ وَ فَضَّلَ اَللّٰهُ اَلْمُجٰاهِدِينَ عَلَى اَلْقٰاعِدِينَ أَجْراً عَظِيماً،دَرَجٰاتٍ مِنْهُ وَ مَغْفِرَةً وَ رَحْمَةً وَ كٰانَ اَللّٰهُ غَفُوراً رَحِيماً. «افراد با ايمانى كه بدون بيمارى و ناراحتى از جهاد بازنشستند با مجاهدانى كه در راه خدا با مال و جان خود جهاد كردند يكسان