شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٩٧ - محروم (ذاريات/ ١٩ )
حُرُمٰاتِ:(حج/ ٣٠.)[*]
جمع «حرمة» در اصل به معنى چيزى است كه بايد احترام آن حفظ شود و در برابر آن بىحرمتى نشود.
آيۀ مورد بحث دنبالۀ آيات گذشته دربارۀ مناسك حج است و در حقيقت به عنوان يك جمعبندى، اشاره به بحثهاى گذشته مىكند و مىگويد: «برنامۀ حج و مناسك آن چنين است كه گفته شد» (ذلك)[١]بعد براى تأكيد بر اهميّت وظايفى كه در قبل بيان شده است اضافه مىكند: «و هركس برنامههاى الهى را بزرگ بشمرد و احترام آنها را حفظ كند براى او نزد پروردگارش بهتر است» حج/ ٣٠.
روشن است كه واژۀ «حرمات» در اين آيه، اشاره به «اعمال و مناسك حج» است و ممكن است احترام خانه كعبه خصوصا و حرم مكه عموما نيز برآن افزوده شود.
بنابراين، تفسير آن به خصوص «محرمات»، يعنى آنچه از آن نهى شده، بطور كلى، يا تمام واجبات، خلاف ظاهر آيات است. (ج ٨٩/١٤-٩٠.)
محروم:: (ذاريات/ ١٩.)[**]
در اصل به معنى «بازداشته شده از خير» است، يعنى كسى كه از روزى و در آمد كافى، ممنوع است[***]، كسى كه شرم و حيا مانع تقاضاى اوست.
در حديثى از امام صادق (ع) آمده است:
«محروم كسى است كه زحمت در كسب و كار مىكشد، ولى زندگى او پيچيده شده است[*١]».
[*]ذٰلِكَ وَ مَنْ يُعَظِّمْ حُرُمٰاتِ اَللّٰهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ...حج/ ٣٠.
[١] اين كلمه جملۀ محذوفى دارد و در تقدير چنين است: «كذلك أمر الحجّ و المناسك».
[**]وَ اَلَّذِينَ فِي أَمْوٰالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌلِلسّٰائِلِ وَ اَلْمَحْرُومِ.«و آنها كه در اموالشان حق معلومى است براى تقاضاكنندگان و محرومان» معارج/ ٢٤ و ٢٥.
[***] قاموس قرآن، ماده «حرم».
(*١) نور الثقلين، ج ٤١٧/٥.