شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٧٧ - (اسراء/ ٦٤ )
در آن زمان معمول بوده كه در آغاز شب به استراحت مىپرداختند و نماز مغرب و عشا را - طبق دستور استحباب جدايى ميان نمازهاى پنجگانه - از هم جدا مىكردند و هركدام را در وقت فضيلت خود بهجامىآوردند) هرگاه بعد از نماز مغرب و قبل از وقت عشا مىخوابيدند ممكن بود براى نماز عشا بيدار نشوند[١].
امّا در بيشتر روايات و كلمات مفسران، به برخاستن از بستر و براى اداى نماز شب تفسير شده است.
در روايتى از امام صادق (ع) چنين مىخوانيم:
الصّوم جنّة، و الصّدقة تذهب بالخطيئة، و قيام الرّجل فى جوف اللّيل بذكر اللّه، ثمّ قرأ:
«تَتَجٰافىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ اَلْمَضٰاجِعِ»«روزه سپرى است در مقابل آتش و صدقه محوكنندۀ گناه است و برخاستن انسان در دل شب به خاطر ياد خدا، سپس آيۀ:تَتَجٰافىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ اَلْمَضٰاجِعِرا تلاوت فرمود[٢]».
گرچه مانعى ندارد كه آيه مفهوم وسيعى داشته باشد، هم بيدار ماندن در آغاز شب را براى نماز عشا شامل شود و هم برخاستن در سحرگاه را براى نماز شب، ولى دقت در مفهوم «تتجافى» معنى دوم را بيشتر در ذهن منعكس مىكند زيرا ظاهر جمله اين است كه قبلا پهلوها در بستر آرام گرفته، سپس از آن دور مىشود و اين مناسب قيام در آخر شب براى انجام نماز است. (ج ١٤٦/١٧ و ١٥٤ تا ١٥٦.)
جلب
أَجْلِبْ:(اسراء/ ٦٤.)[*]
از «اجلاب» (مصدر باب افعال) و در اصل از «جلبه» به معنى «فرياد شديد» است و
(١)اين تفسير را «ابن عباس» طبق نقل «در المنثور» از «پيامبر اسلام (ص)» نقل كرده و در «امالى» شيخ نيز از «امام صادق (ع)» نقل شده است. «به نقل از تفسير الميزان، ج ٢٨٣/١٦.»
[٢] اصول كافى، جلد ٢، باب «دعائم الاسلام»، حديث ١٥، ص ٢٤ (متن عربى) و مدرك قبل. ضمنا نظير همين حديث از قول حضرت رسول اكرم (ص)، در مجمع البيان و تفسير نور الثقلين، جلد ٤، صفحه ٢٢٩، در ذيل آيۀ مورد بحث نقل شده است.
[*]وَ اِسْتَفْزِزْ مَنِ اِسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ...«هركدام از آنها را كه