معنى كشتيها) كه براى اختصار از عبارت حذف شده است، زيرا آنچه بيشتر مورد توجه است همين جريان و حركت كشتيهاست به‌همين‌جهت روى همين وصف تكيه شده و موضوع سخن قرار گرفته است.

و اين كه «كنيز» را «جاريه» مى‌گويند به علت حركت او در انجام خدمات است و نيز اگر به دختر جوان (همان‌طور كه در قبل اشاره شد)، «جاريه» گفته مى‌شود، به خاطر جريان نشاط جوانى در وجود اوست. (ج ٤٥٠/٢٠، ج ١٢٨/٢٣ و ١٢٩، ج ١٨٩/٢٦ و ١٩١.)

مجرا و مرسا: (هود/ ٤١.)[*]

هر دو واژه، اسم زمان است به معنى «موقع حركت» و «موقع توقف» كلمه «مجرا» از مادّۀ «جرى» (بر وزن سعى) و «مرسا» از مادّۀ «رسو» (بر وزن رسم) گرفته شده است.

در آيۀ مورد بحث، «نوح» به يارانش دستور مى‌دهد كه نام خدا را به هنگام حركت و توقف كشتى فراموش نكنند، همه چيز به نام و به ياد او، و با استمداد از ذات پاك او بايد باشد. هر حركتى، هر توقفى، در حال آرامش و در حال طوفان، همه بايد با نام او آغاز شود چرا كه هر كار، بى‌نام او شروع شود «ابتر و بريده دم» خواهد بود.

همان گونه كه در حديث معروفى از پيامبر (ص) نقل شده است:

كلّ امر ذى بال لم يذكر فيه بسم اللّه فهو ابتر. «هر كار مهمى كه نام خدا در آن برده نشود نافرجام خواهد بود[١]».

در حالات پيامبر اسلام (ص) آمده است كه هرگاه پاى خود را در ركاب مى‌گذارد مى‌فرمود:«بسم اللّه»، و هنگامى كه بر مركب استقرار مى‌يافت مى‌فرمود: الحمد للّه على كلّ حال،«سُبْحٰانَ اَلَّذِي سَخَّرَ لَنٰا هٰذٰا وَ مٰا كُنّٰا لَهُ مُقْرِنِينَ وَ إِنّٰا إِلىٰ رَبِّنٰا لَمُنْقَلِبُونَ‌٢»زخرف/ ١٣ و ١٤. ستايش خداى را بر همه حال، «پاك و منزه است كسى كه اين

(دريا در حركت است» شورى/ ٣٢.

(*)وَ قٰالَ اِرْكَبُوا فِيهٰا بِسْمِ اَللّٰهِ مَجْرٰاهٰا وَ مُرْسٰاهٰا إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ‌.«او «نوح» گفت به نام خدا برآن سوار شويد و به هنگام حركت و توقف آن، ياد او كنيد كه پروردگارم آمرزنده و مهربان است» هود/ ٤١.

[١] سفينة البحار، ج ٦٦٣/١.

[٢] تفسير فخر رازى، ج ١٩٩/٢٧.