به همين دليل در قرآن مجيد مى‌خوانيم: هنگامى كه نخستين نشانه‌هاى عذاب دنيا بر بعضى از اقوام پيشين آشكار مى‌گشت باب توبه به روى آنها بسته مى‌شد. در سرگذشت فرعون مى‌خوانيم:

... حَتّٰى إِذٰا أَدْرَكَهُ اَلْغَرَقُ قٰالَ آمَنْتُ أَنَّهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اَلَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُوا إِسْرٰائِيلَ وَ أَنَا مِنَ اَلْمُسْلِمِينَ آلْآنَ وَ قَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَ كُنْتَ مِنَ اَلْمُفْسِدِينَ‌.«... تا آن زمان كه غرقاب دامن او را گرفت، صدا زد الآن ايمان آوردم كه معبودى جز معبود بنى اسرائيل نيست و من از تسليم‌شدگانم، اما به او گفته مى‌شود الآن اين سخن را مى‌گويى‌؟ و پيش از اين نافرمانى كرده و از مفسدان بودى!؟ به همين دليل توبه تو پذيرفته نخواهد شد» يونس/ ٩٠-٩١.

از بعضى از آيات قرآن (مانند آيۀ ١٢ سورۀ سجده) استفاده مى‌شود كه گناهكاران در قيامت با مشاهدۀ عذاب الهى از كار خود پشيمان مى‌شوند، ولى پشيمانى آنها سودى نخواهد داشت. چنين كسانى درست مانند مجرمانى هستند كه وقتى چشمشان به چوبۀ دار افتاد و طناب دار را بر گلوى خود احساس كردند، از كار خود پشيمان مى‌شوند، روشن است كه اين پشيمانى نه فضيلت است و نه افتخار و نه تكامل، و به‌همين‌جهت چنان توبه‌اى بى‌اثر است.

البته اين آيه با رواياتى كه مى‌گويد: توبه تا آخرين نفس پذيرفته مى‌شود هيچ‌گونه منافاتى ندارد، زيرا منظور از آن روايات لحظاتى است كه هنوز نشانه‌هاى قطعى مرگ را مشاهده نكرده و به اصطلاح، ديد برزخى پيدا ننموده است.

دستۀ دوم از كسانى كه توبۀ آنها پذيرفته نمى‌شود آنها هستند كه در حال كفر از جهان مى‌روند، در آيۀ مورد بحث (نساء/ ١٨.) دربارۀ آنها چنين مى‌فرمايد:... وَ لاَ اَلَّذِينَ يَمُوتُونَ وَ هُمْ كُفّٰارٌ...«آنها كه در حال كفر مى‌ميرند توبه براى آنان نيست».

اين حقيقت در آيات متعدد ديگرى از قرآن مجيد بازگو شده است[١].

اكنون اين سؤال پيش مى‌آيد كه چنين كسانى كه در حال كفر از دنيا مى‌روند چه موقع توبه مى‌كنند كه توبۀ آنها پذيرفته نخواهد شد؟.

[١]آل عمران/ ٩١. بقره/ ١٦١ و ٢١٧. محمّد/ ٣٤.