آيات آفاقى، همچون آفرينش خورشيد و ماه و ستارگان با نظام دقيقى كه بر آنها حاكم است و آفرينش انواع جانداران و گياهان و كوهها و درياها با عجايب و شگفتيهاى بى‌شمارش، و موجودات گوناگون اسرار آميزش، كه هر زمان اسرار تازه‌اى از خلقت آنها كشف مى‌شود و هريك آيه و نشانه است بر حقانيت ذات پاك او.

آيات انفسى، همچون آفرينش دستگاههاى مختلف جسم انسان و نظامى كه بر ساختمان حيرت‌انگيز مغز و حركات منظم قلب و عروق و بافتها و استخوانها و انعقاد نطفه و پرورش جنين در رحم مادران و از آن بالاتر اسرار و شگفتيهاى روح انسان است كه هر گوشه‌اى از آن كتابى است از معرفت پروردگار و خالق جهان[**]. (ج ٣٣٠/٢٠.)

منظور از «آيات» و«سُلْطٰانٍ مُبِينٍ‌»چيست‌؟ (سورۀ مؤمنون آيۀ ٤٥.)[***]

در اين كه منظور از «آيات» و«سُلْطٰانٍ مُبِينٍ‌»چيست‌؟ و اين دو، چه تفاوتى با هم دارند؟ مفسران تفسيرهاى گوناگونى كرده‌اند:

١) بعضى گفته‌اند منظور از آيات، معجزاتى است كه خداوند به موسى بن عمران داد (آيات نه‌گانه)[****]و منظور از«سُلْطٰانٍ مُبِينٍ‌»منطق نيرومند و دلايل دندانشكن موسى (ع) در برابر فرعونيان است.

٢) ديگر اين كه مراد از «آيات» همۀ معجزات[١]موسى است و منظور از«سُلْطٰانٍ مُبِينٍ‌»

[*]سَنُرِيهِمْ آيٰاتِنٰا فِي اَلْآفٰاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ اَلْحَقُّ‌... «به زودى نشانه‌هاى خود را در اطراف جهان و در درون جانشان به آنها نشان مى‌دهيم تا آشكار شود كه او حق است...» فصلت/ ٥٣.

(**) در مورد «آيات آفاقى و انفسى» تفاسير ديگرى شده است، رجوع شود به تفسير نمونه، جلد ٢٠، صفحه ٣٣٠ به بعد.

[***]ثُمَّ أَرْسَلْنٰا مُوسىٰ وَ أَخٰاهُ هٰارُونَ بِآيٰاتِنٰا وَ سُلْطٰانٍ مُبِينٍ‌.«سپس موسى و برادرش هارون را با آيات خود و دليل روشن فرستاديم» مؤمنون/ ٤٥.

[****] به قرينۀ آيۀ ١٠١، سورۀ اسراء:وَ لَقَدْ آتَيْنٰا مُوسىٰ تِسْعَ آيٰاتٍ بَيِّنٰاتٍ‌...«ما به موسى نه معجزۀ روشن داديم...»، معجزات نه‌گانه موسى، با توجه به آيات مختلف قرآن عبارت است از:

[١] تبديل شدن عصا به مار عظيم (طه/ ٢٠.)٢) «يد بيضاء» و درخشيدن دست موسى همچون يك