شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٨٢ - برية (بيّنه/ ٦ و ٧ )
به معنى «آفريده، خلق شده، (آفريدگان)» است، اصل آن «البريئة» بوده و از «برء الخلق» اشتقاق يافته، سپس همزۀ آن حذف شده است، همانطور كه «ملك» بدون همزه نوشته مىشود.
در آيات مورد بحث به دو گروه «كافران» و «مؤمنان» و سرانجام كار هريك اشاره شده است، اكنون ببينيم بهترين و بدترين مخلوقات خدا كيانند:
تعبير اولئك هم شرّ البريّة «آنها بدترين مخلوقاتند» تعبير تكاندهندهاى است كه نشان مىدهد در ميان تمام جنبندگان و غير جنبندگان موجودى مطرودتر از كسانى كه بعد از وضوح حق و اتمام حجت، راه راست را رها مىكنند و در ضلالت گام مىنهند يافت نمىشود و اين در حقيقت شبيه چيزى است كه در آيۀ ٢٢ سورۀ انفال آمده است:
إِنَّ شَرَّ اَلدَّوَابِّ عِنْدَ اَللّٰهِ اَلصُّمُّ اَلْبُكْمُ اَلَّذِينَ لاٰ يَعْقِلُونَ.«بدترين جنبندگان نزد خداوند افرادى هستند كه نه گوش شنوا دارند و نه زبان گويا و نه انديشه بيدار!».
و يا آنچه در سورۀ اعراف آيۀ ١٧٩ آمده كه بعد از ذكر گروه دوزخيان با همين اوصاف مىفرمايد:
... أُولٰئِكَ كَالْأَنْعٰامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولٰئِكَ هُمُ اَلْغٰافِلُونَ.«... آنها همچون چهارپايانند، بلكه گمراهتر، آنها غافلانند».
آيه مورد بحث مطلبى فراتر از اينها دارد چرا كه آنها را بدترين مخلوقات معرفى كرده و اين در حقيقت به منزلۀ بيان دليلى است براى خلود آنها در آتش دوزخ.
چرا آنها بدترين مخلوقات نباشند در حالى كه تمام درهاى سعادت به رويشان باز بوده است، اما از روى كبر و غرور و عناد و لجاج آگاهانه به مخالفت برخاستند.
بايد توجه داشت، مقدم داشتن «اهل كتاب» بر «مشركان» در آيات مورد بحث، ممكن است به خاطر اين باشد كه آنها داراى كتاب آسمانى و علما و دانشمندان بودند و نشانههاى پيغمبر اسلام (ص) در كتب آنها صريحا آمده بود، بنابراين مخالفت آنها زشتتر و بدتر بود.
در آيۀ ديگر (بينه/ ٧.) به گروه دوم (مؤمنان و صالحان) كه نقطه مقابل آنها هستند و
(اَلَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا اَلصّٰالِحٰاتِ أُولٰئِكَ هُمْ خَيْرُ اَلْبَرِيَّةِ.«كافران از اهل كتاب و مشركان در دوزخند، جاودانه در آن مىمانند،آنها بدترين مخلوقاتند.(اما) كسانى كه ايمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند بهترين مخلوقات (خدا) هستند» بينه/ ٦ و ٧.