شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٠٥ - حساب يسير (انشقاق/ ٨ )
٣. «حساب» به معنى «بسيار»، مانند:
جَزٰاءً مِنْربكمعَطٰاءً حِسٰاباً.«اين جزائى است از سوى پروردگارت و عطيهاى است بسنده» نبأ/ ٣٦. (ج ٥١/٢٦، و منابع ذكر شده)
حساب يسير: (انشقاق/ ٨.)[*]
بعضى گفتهاند، منظور از «حساب يسير»، حساب سهل و آسان است كه سختگيرى و دقت در آن نباشد، يعنى آنجا كه خداوند از سيّئات مىگذرد و حسنات را پاداش مىدهد.
در حديثى از پيغمبر اكرم (ص) مىخوانيم:
«سه چيز در هركس باشد خداوند حساب او را آسان مىكند و او را به رحمتش در بهشت وارد مىسازد.
عرض كردند: آنها چه چيز است اى رسول خدا؟! فرمود: عطا كنى به كسى كه تو را محروم كرده، و پيوند برقرار سازى با كسى كه از تو بريده، و عفو كنى كسى را كه به تو ستم كرده است[١]».
اين مطلب نيز از روايات استفاده مىشود كه دقت و سختگيرى در حساب در قيامت به ميزان عقل و دانش انسانها بستگى دارد، چنان كه امام باقر (ع) مىفرمايد:
«خداوند در قيامت در حساب بندگان بهاندازۀ عقلى كه در دنيا به آنها داده است دقت و سختگيرى مىكند![٢]».
به هر حال «حساب يسير» در مورد كسى است كه نامۀ اعمالش به دست راستش داده شده است (انشقاق/ ٧.) صاحبان «حساب يسير» كسانى هستند كه در مدار اصلى آفرينش، در همان مدارى كه خداوند براى اين انسان و سرمايهها و نيروهاى او تعيين كرده حركت مىكنند و تلاش و
[*]فَأَمّٰا مَنْ أُوتِيَ كِتٰابَهُ بِيَمِينِهِفَسَوْفَ يُحٰاسَبُ حِسٰاباً يَسِيراً.«امّا كسى كه نامۀ اعمالش به دست راستش داده شده، به زودى حساب آسانى براى او مىشود» انشقاق/ ٧ و ٨.
[١] مجمع البيان، ذيل آيۀ مورد بحث.
[٢] نور الثقلين، ج ٥٣٧/٥.