شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣١٢ - اثقال (زلزله/ ٢ )
نكردن بهسوى ميدان جهاد است و يا كنايه از تمايل به جهان ماده و چسبيدن به زرق و برق دنياست. (ج ٤١٤/٧.)
ثقلان: (الرحمن/ ٣١)[*]
از ماده «ثقل» (بر وزن كبر) به معنى «بار سنگين» است و به معنى وزن نيز آمده است، امّا «ثقل» (بر وزن خبر) معمولا به متاع و بار مسافر گفته مىشود و اطلاق آن بر «گروه جن و انس» در آيۀ مورد بحث، به خاطر سنگينى معنوى آنهاست، چرا كه خداوند به آنها از نظر عقل و شعور و علم و آگاهى وزن و ارزش خاصى داده است، هرچند از نظر جسمى نيز در مجموع سنگينى قابل ملاحظهاى دارند، همچنان كه در «آيۀ ٢ سوره زلزال» مىخوانيم:
وَ أَخْرَجَتِ اَلْأَرْضُ أَثْقٰالَهٰا.كه يكى از معانى آن خروج انسانها از قبرها به هنگام رستاخيز است، ولى به هر حال اين تعبير آيۀ مورد بحث بيشتر توجه به جنبه معنوى دارد، بخصوص اين كه در مورد گروه جن به نظر مىرسد كه از نظر جسمى وزن چندانى نداشته باشند.
اين نكته نيز قابل تذكر است كه ذكر خصوص اين دو گروه به خاطر آن است كه عمده كسانى كه مكلف به تكاليف الهى هستند همينها هستند[**].
(ج ١٤٧/٢٣.)
اثقال: (زلزله/ ٢.)[***]
جمع «ثقل» (بر وزن فكر) به معنى «بار» است و بعضى آن را جمع «ثقل» (بر وزن
(ايمان آوردهايد چرا هنگامى كه به شما گفته مىشود بهسوى جهاد در راه خدا حركت كنيد سنگينى بر زمين مىكنيد(و سستى به خرج مىدهيد) ...» توبه/ ٣٨.
[*]سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ اَلثَّقَلاٰنِ.«به زودى به حساب شما مىپردازيم اى دو گروه انس و جن» الرحمن/ ٣١.
[**] دربارۀ «مثقلة» و «مثقل» و «مثقلون» كه همه از مادّۀ «ثقل» هستند، رجوع شود به تفسير نمونه، جلدهاى: ٢٢٥/١٨، و ٤٥٨/٢٢، و ٤١٩/٢٤.
[***]وَ أَخْرَجَتِ اَلْأَرْضُ أَثْقٰالَهٰا.«و زمين بارهاى سنگينش را خارج سازد!» زلزله/ ٢.