علاوه بر تفسير فوق كه در روايات اسلامى نيز آمده، تفسير ديگرى وجود دارد و آن اين كه منظور از آن مراسم حج است، در مقابل مراسم «عمره» كه «حج اصغر» ناميده مى‌شود.

اين تفسير نيز در پاره‌اى از روايات آمده است و هيچ مانعى ندارد كه هر دو علت توأماً سبب اين نامگذارى شده باشد[١]. (ج ٢٨٨/٧.)

حَاجُّوكَ‌:(آل عمران/ ٢٠.)[*]

[حاجّ يحاجّ‌، حجاجا و محاجّة: حجّت آوردن] و آن از نظر لغت به معنى بحث و گفتگو و استدلال و دفاع از يك عقيده است و يا به اين معنى است كه: در خصومت ميان دو نفر يا چند نفر، هركسى بخواهد حجّت و راه روشن ديگرى را رد كند[**].

طبيعى است كه طرفداران هر آيينى در مقام دفاع از مرام خود بر مى‌آيند و خود را حق‌به‌جانب معرفى مى‌كنند ازاين‌رو آيۀ مورد بحث خطاب به پيامبر (ص) مى‌گويد ممكن است اهل كتاب (يهود و نصارى و...) با تو بحث كنند و بگويند:

«ما در برابر حق تسليم هستيم و پيرو اسلام به معنى طرفدارى از حق مى‌باشيم»، و حتى دراين‌باره پافشارى كنند، چنان كه مسيحيان نجران همين گفتگو را با پيامبر اسلام (ص) داشتند.

خداوند در اين آيه به پيامبر اسلام (ص) دستور نمى‌دهد كه از بحث و گفتگو با اهل كتاب دورى كند، بكله دستور ديگرى مى‌دهد كه (وقتى بحث در مرحله نهايى قرار گرفت) براى راهنمايى و قطع كردن مخاصمه و مجادلۀ آنان، بهترين راه اين است كه به آنها بگويد: من و پيروانم تسليم خداوند و پيرو حق هستيم و سپس از اهل كتاب و مشركان بپرسد: اگر آنها نيز تسليم خدا و پيرو حقند بايد در برابر سخنان منطقى سر تسليم فرود آوردند

(١)از امام صادق (ع) نقل شده كه در پاسخ سؤال يكى از يارانش دربارۀ «يوم الحجّ الاكبر» فرمود: «هو يوم النحر، و الاصغر العمرة». «تفسير نور الثقلين، ج ١٨٦/٢.»

[*]فَإِنْ حَاجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اِتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِينَ أُوتُوا اَلْكِتٰابَ وَ اَلْأُمِّيِّينَ أَ أَسْلَمْتُمْ‌...«اگر با تو به گفتگو و ستيز برخيزند (با آنها مجادله مكن) و بگو من و پيروانم در برابر خداوند (و فرمان او) تسليم شده‌ايم و به آنها كه اهل كتاب هستند (يهود و نصارى) و بى‌سوادان (مشركان) بگو آيا شما هم تسليم شده‌ايد؟...» آل عمران/ ٢٠.

[**] مفردات، راغب ماده «حجّ‌».