شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣١١ - ثقل
ث ق ف
ثُقِفُوا:(احزاب/ ٦١.)[*]
از مادۀ «ثقف» (بر وزن سقف) و «ثقافت» به معنى «دست يافتن بر چيزى و درك كردن چيزى از روى دقت و مهارت و سرعت» است و اگر به علم و فرهنگ، «ثقافت» گفته مىشود نيز بههمينجهت است. در آيۀ ٩١ سورۀ نساء مىخوانيم:
... فَخُذُوهُمْ وَ اُقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ...«آنها (منافقان) را هركجا يافتيد اسير كنيد و (يا) به قتل برسانيد...» تعبير به «ثقفتموهم» در آيۀ فوق ممكن است اشاره به نكته دقيقى باشد، زيرا (همانطور كه گفته شد) اين جمله از مادۀ «ثقافت» به معنى «دست يافتن بر چيزى با دقت و مهارت» است و با «وجدتموهم»[**]كه از مادۀ «وجدان» و به معنى «مطلق دست يافتن» است، تفاوت دارد، گويا اين دسته از «منافقان» كه خطرناكترين منافقان هستند، به آسانى ممكن نيست شناخته شوند و به تله بيفتند لذا مىفرمايد: «اگر با مهارت و دقت به آنها دست يافتيد حكم خداوند را در مورد آنها اجرا كنيد» اشاره به اين كه دست يافتن بر آنها نياز به دقت و مراقبت كافى دارد[***]. (ج ٥٩/٤، ج ٢١٧/٧، ج ٤٣١/١٧.)
ثقل
اِثّٰاقَلْتُمْدر جملۀ«... اِثّٰاقَلْتُمْ إِلَى اَلْأَرْضِ...»[****]از مادۀ «ثقل» به معنى «سنگينى» است، كنايه از تمايل به ماندن در وطن و حركت
[*]مَلْعُونِينَ أَيْنَمٰا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَ قُتِّلُوا تَقْتِيلاً.«و از همه جا طرد مىشوند، و هرجا يافته شوند گرفته خواهند شد و به قتل خواهند رسيد» احزاب/ ٦١.
[**]... فَخُذُوهُمْ وَ اُقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ...«... آنها را هركجا بيابيد اسير كنيد و (يا در صورت لزوم) به قتل برسانيد...» نساء/ ٨٩.
(***) پيرامون واژۀ «ثقف» در جلدهاى ٣ و ٢٤، و به ترتيب صفحات ٥٢ و ١٣ «تفسير نمونه» نيز قريب به همين مضامين بحث شده است.
[****]يٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا مٰا لَكُمْ إِذٰا قِيلَ لَكُمُ اِنْفِرُوا فِي سَبِيلِ اَللّٰهِ اِثّٰاقَلْتُمْ إِلَى اَلْأَرْضِ...«اى كسانى كه