شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٧٦ - خزائن و خزائن اللّه (سور١٧٢٨ انعام، آيه ٥٠ )
خزن
خَزَنَة: (مؤمن/ ٤٩.)[*]
جمع «خازن» (اسم فاعل) از مادّۀ «خزن» (بر وزن جزم) به معنى «حفظ كردن چيزى، اندوختن و نگاه داشتن» است و «خازن» به معنى «خزانهدار، حافظ و نگاهبان» است و «خزنة و خازنون و خازنين» در جمع به معنى «نگاهبانان و ذخيرهكنندگان» است و واژۀ «خزنة» در آيۀ مورد بحث به معنى «مالكان و نگهبانان دوزخ» آمده است.
آيهاى كه مورد بحث ماست دربارۀ دوزخيان و تقاضاى آنها از خازنان دوزخ سخن مىگويد و آيه اين است:
«و آنها كه در آتشند (دوزخيان)، به خازنان جهنم مىگويند: شما از پروردگارتان بخواهيد يك روز عذاب را از ما بر دارد» دوزخيان كه دستشان از هر وسيلهاى كوتاه است بخوبى مىدانند كه مجازات الهى بر طرف شدنى نيست، تنها تقاضايشان اين است كه يك روز عذاب الهى از آنان برداشته شود يك روز تخفيف بگيرند، نفسى تازه كنند و اندكى بياسايند و به همين قانع هستند، ولى مراقبان دوزخ (آيۀ بعد) «مىگويند: آيا پيامبران شما با دلايل روشن به سراغتان نيامدند؟» و آيا به قدر كافى براى شما اتمام حجت نشد؟ به هر حال، واژۀ «خزنة» مجموعا چهار بار در قرآن مجيد آمده است، يكبار در آيۀ مورد بحث و دوبار در آيۀ ٧١ و ٧٣ سورۀ زمر و نيز يكبار در آيۀ ٨ سورۀ ملك[**]. (ج ٥٤٩/١٩، ج ١٢٤/٢٠.)
خزائن و خزائن اللّه (سورۀ انعام، آيه ٥٠.)[***]
جمع «خزانة» و «خزينة» به معنى منبع و مركز هر چيزى است كه براى حفظ آن و عدم دسترسى ديگران، در آنجا جمعآورى مىشود و با توجه به آيۀ:
[*]وَ قٰالَ اَلَّذِينَ فِي اَلنّٰارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ اُدْعُوا رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنّٰا يَوْماً مِنَ اَلْعَذٰابِ.مؤمن/ ٤٩.
[**] المعجم الاحصائى، ج ٦٩٩/٢.
[***]قُلْ لاٰ أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزٰائِنُ اَللّٰهِ...«بگو من نمىگويم خزائن خدا نزد من است...» انعام/ ٥٠.