امام صادق (ع) دربارۀ آفرينش اين حيوان كوچك مى‌فرمايد: «خداوند به پشه مثال زده است با اين كه از نظر جسم بسيار كوچك است، ولى از نظر ساختمان همان دستگاههايى را دارد كه بزرگترين حيوانات (خشكى) يعنى «فيل» داراست و علاوه برآن دو عضو ديگر (شاخكها و بالها) در پشه است كه فيل فاقد آن است» خداوند مى‌خواهد با اين مثال ظرافت آفرينش را براى مؤمنان بيان كند، تفكر دربارۀ اين موجود ظاهرا ضعيف كه خدا آن را شبيه فيل آفريده است انسان را متوجه عظمت آفريدگار مى‌سازد.

مخصوصا خرطومش همانند خرطوم فيل، توخالى است و با نيروى مخصوصى خون را به خود جذب مى‌كند، اين لوله ظريف‌ترين سرنگهاى دنياست و سوراخ درون آن فوق‌العاده باريك است.

خدا نيروى جذب و دفع و هضم و همچنين دست و پا و گوش مناسب به او داده، بالهايى به او مرحمت كرده تا در طلب غذا پرواز كند، اين بالها آن‌چنان به سرعت بالا و پايين مى‌شود كه حركت آن با چشم قابل رؤيت نيست. اين حشره به قدرى حساس است كه به مجرد تكان خوردن چيزى احساس خطر مى‌كند و به سرعت خود را از منطقۀ خطر دور مى‌سازد و عجب اين است كه در عين ناتوانى، بزرگترين حيوانات را عاجز مى‌كند.

امير مؤمنان على (ع) در نهج البلاغه بيان عجيبى در اين زمينه دارد:

«اگر همۀ موجودات زندۀ جهان... جمع شوند و دست به دست هم بدهند هرگز توانايى براى ايجاد پشه‌اى ندارد، بلكه عقول آنها در راه يافتن به اسرار آفرينش اين حيوان متحير مى‌ماند و نيروهاشان ناتوان و خسته مى‌شود و پايان مى‌گيرد و سرانجام پس از تلاش، شكست مى‌خورند و اعتراف مى‌كنند كه در برابر آفرينش پشه‌اى درمانده‌اند و به عجز خود اقرار مى‌كنند و حتّى به ناتوانى شان از نابود ساختن آن![١]». (ج ١٤٦/١ تا ١٥٠.)

ب‌ع‌ل

بَعْل: (آيۀ ١٢٥ سورۀ صافات»[*]

«راغب» در «مفردات» مى‌گويد: «بعل» در اصل به معنى شوهر است، اما عرب

[١]نهج البلاغه، خطبه ١٨٦. («... و لو اجتمع جميع...»).

[*]أَ تَدْعُونَ بَعْلاً وَ تَذَرُونَ أَحْسَنَ اَلْخٰالِقِينَ‌.«آيا بت بعل را مى‌خوانيد و بهترين خالقها را رها مى‌كنيد؟!» صافات/ ١٢٥.