شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥١١ - (آل عمران/ ١٥٢ )
و سپس اين مفهوم توسعه يافته، به هر شخص خسته و وامانده كه از رسيدن مقصد عاجز است «محسور» يا «حسير» و نيز «حاسر» گفته شده است. (ج ٩١/١٢، ج ٣٢١/٢٤.)
ح س س
تَحُسُّونَهُمْ: (آل عمران/ ١٥٢.)[*]
از مادّۀ «حسّ» گرفته شده و در قرآن كريم بر چهار وجه بهكاررفتهاست[**].
١. حسّ به معنى «ديدن و دريافتن (درك كردن)»:هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ. «آيا اكنون، كسى را از آنها مىبينى؟» مريم/ ٩٨ و مانند:فَلَمّٰا أَحَسُّوا بَأْسَنٰا... «هنگامى كه اهل آن قريه سختى عذاب ما را دريافتند...» انبياء/ ١٢.
٢. حسّ به معنى «جستجو كردن»:يٰا بَنِيَّ اِذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَ أَخِيهِ...
«پسرانم! برويد از يوسف و برادرش تفحّص كنيد...» يوسف/ ٨٧.
٣. حسّ به معنى «آواز و صوت»:لاٰ يَسْمَعُونَ حَسِيسَهٰا...«(مؤمنان صالح) آواز آتش دوزخ را نمىشوند...» انبياء/ ١٠٢.
٤. حسّ به معنى «قتل و كشتن»:وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اَللّٰهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتّٰى إِذٰا فَشِلْتُمْ...«خداوند وعده خود را به شما (دربارۀ پيروزى بر دشمن در احد) راست گفت، در آن هنگام (در آغاز جنگ احد) دشمنان را به فرمان او به قتل مىرسانديد تا اين كه سست شديد...» آل عمران/ ١٥٢.
در آيۀ اخير (وجه چهارم) كه آيۀ مورد بحث ماست، جملۀ«تَحُسُّونَهُمْ»(آنها را مىكشتيد)، از مادّۀ «حسّ» به معنى «كشتن» گرفته شده، زيرا يكى از معانى «حسّ» ريشه كن كردن و از بين بردن حواس است و بههمينجهت «كشتن» را «حسّ» گفتهاند.
آيۀ مورد بحث در ماجراى جنگ احد، يعنى شكست مسلمانان پس از پيروزى است.
هنگامى كه مسلمانان با دادن تلفات و خسارات سنگين به مدينه بازگشتند با يكديگر مىگفتند مگر خداوند به ما وعدۀ فتح و پيروزى نداده بود؟ پس چرا در اين جنگ شكست
[*]وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اَللّٰهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتّٰى إِذٰا فَشِلْتُمْ...آل عمران/ ١٥٢.
[**] وجوه قرآن، ابو الفضل حبيش بن ابراهيم تفليسى، مادّه «حسّ».