شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٣١ - (ماعون/ ٣ )
آيۀ مورد بحث دربارۀ آزمايش قوم ثمود بهوسيلۀ «ناقه: شتر ماده» اى است كه خداوند به عنوان معجزه براى پيامبرشان «صالح» فرستاده بود.
قوم ثمود در برابر ازمايش بزرگى قرار گرفتند، خداوند مىفرمايد:
«به صالح گفتيم به آنها خبر ده كه آب (قريه) بايد در ميان آنها تقسيم شود (يك روز از براى ناقه و يك روز براى اهل قريه) و هركدام از آنها در نوبت خود بايد حضور يابد (و ديگرى مزاحم او نشود)» (كلّ شرب محتضر) قمر/ ٢٨.
با توجه به اين كه واژۀ «شرب» در جملۀ فوق به معنى «سهم و نوبت آب» است، بنابراين جملۀ:«كُلُّ شِرْبٍ مُحْتَضَرٌ»مفهومش اين است كه هر نوبتى صاحبش نزد آن حاضر مىشود و ديگرى حق حضور و مزاحمت ندارد.
گرچه قرآن در اين زمينه توضيحى بيش از اين نداده است، ولى بسيارى از مفسران گفتهاند كه ناقۀ صالح روزى كه نوبت او بود تمام آب را مىنوشيد، ولى بعضى ديگر گفتهاند وضع و هيئت آن طورى بود كه وقتى كنار آب مىآمد حيوانات ديگر فرار مىكردند و نزديك نمىشدند و لذا چارهاى جز اين نبود كه يك روز آب را در اختيار ناقه قرار دهند و روز ديگر در اختيار خودشان، تا آنجا كه ديگر اين قوم سركش نتوانستند در برابر اين كار تحمّل كنند و تصميم گرفتند «ناقه» را از پاى در آورند، در حالى كه «صالح» به آنها اخطار كرده بود كه اگر آزارى به ناقه برسانند در فاصلۀ كوتاهى عذاب دامانشان را خواهد گرفت، اما آنها بدون اعتنا به اين امر «يكى از ياران خود را صدا زدند و او به سراغ اين كار آمد و ناقه را پى كرد». (ج ٥٤/٢٣-٥٥.)
حضض
يَحُضُّ: (ماعون/ ٣.)[*]
از مادّۀ «حضّ» به معنى «تحريض و ترغيب ديگران بر چيزى» است.
«راغب» در «مفردات» مىگويد: «حص» تشويق در حركت و سير است، ولى «حض» چنين نيست.
[*]وَ لاٰ يَحُضُّ عَلىٰ طَعٰامِ اَلْمِسْكِينِ.ماعون/ ٣.